рдоंрдЧрд▓рд╡ाрд░, 3 рдоाрд░्рдЪ 2015

рд╡िрдХ्рд░рдо, рдХि рдЬिрдирдХा рд╕ंрд╡рдд рдпрд╣ाँ рдкрд░ рдЪрд▓ рд░рд╣ा

рдЕрдиुрд╢्рд░ुрдд рд╡िрдХ्рд░рдоाрджिрдд्рдп рдИрд╕рд╡ी рдкूрд░्рд╡ 102 рд╕े рдИрд╕рд╡ी 15 рддрдХ рдЙрдЬ्рдЬैрди (рднाрд░рдд) рдХे рд░ाрдЬा рд░рд╣े рд╡े рдЬ्рдЮाрди, рд╡ीрд░рддा рдФрд░ рдЙрджाрд░рд╢ीрд▓рддा рдХी рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡-рдд्рд░рдпी рдеेрджेрд╡рднाрд╖ा (рд╕ंрд╕्рдХृрдд) рд╣ो рдпा рднाрд░рддीрдп рдЕрди्рдп рднाрд╖ाрдПँ, рджाрджी-рдиाрдиी рдХे рдХिрд╕्рд╕े-рдХрд╣ाрдиिрдпां рд╣ों рдпा рдХिрд╕्рд╕ाрдЧोрдИ рдХी рдЕрдмूрдЭ-рдкрд╣ेрд▓िрдпाँ, рдЪाрд░рдг-рднाрдЯों рдХी рдмрдЦाрдиी рдмिрд░ाрджाрд╡ाрд▓िрдпाँ рд╣ों рдпा рд╡ाрдХ्рдпाрдиाрд╡िрд╢ों рдХी рдЧреЭी рдЗрдмाрд░рддें, рдХाрд▓рдкाрдд्рд░ рд╣ों рдпा рдХीрд░्рддि-рд╕्рддрдо्рдн-рд╕рдо्рд░ाрдЯ рд╡िрдХ्рд░рдоाрджिрдд्рдп рдХी рднूрд░ी-рднूрд░ी рдк्рд░рд╢ंрд╕ा рдХрд░рддे рдирд╣ीं рдЕрдШाрддे
рд╕ूрдмेрджाрд░ рднрдЧрд╡ाрдирджीрди рд╕िंрд╣ рд╕ोрдорд╡ंрд╢ी рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░— рдоाрд▓рд╡ा рдХा рдк्рд░рд╕िрдз्рдж рд░ाрдЬा рдЧंрдзрд░्рд╡рд╕ेрди рдеा.рдЗрд╕рдХे рддीрди рдкुрдд्рд░ों рдоें рд╢ंрдЦ рдЕрд▓्рдкाрдпु рдоें рд╣ी рдорд░ рдЧрдпा, рднрд░рдерд░ी рдпोрдЧी рд╣ो рдЧрдпा рдФрд░ рд╡िрдХ्рд░рдоाрджिрдд्рдп рдЧрдж्рджी рдкрд░ рдмैрдаाрдХрдеा–рд╕рд░िрдд्рд╕ाрдЧрд░ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╡े, рдкрд░рдоाрд░ рд╡ंрд╢ рдХे рд░ाрдЬा рдорд╣ेंрдж्рд░рджिрдд्рдп рдХे рдкुрдд्рд░ рдеे

рд╡िрдХ्рд░рдо рдХा рд╡ंрд╢-рдкрд░िрдЪрдп

рд╡ंрд╢—рд╕ूрд░्рдп рд╡ंрд╢
рд╢ाрдЦा—рдкрд░рдоाрд░
рдЧौрдд्рд░-рд╡рд╕िрд╖्рда
рдк्рд░рд╡рд░-рд╡рд╕िрд╖्рда, рдЕрдд्рд░ि, рд╕ांрдХृрддि
рд╡ेрдж-рдпрдЬुрд░्рд╡ेрдж
рд╕ूрдд्рд░-рдкाрд░рд╕्рдХрд░ рдЧृрд╣्рдпрд╕ूрдд्рд░
рдХुрд▓рджेрд╡ी-рдХाрд▓िрдХा
рд╡ृрдХ्рд╖-рдкीрдкрд▓
рдк्рд░рдоुрдЦ рдЧрдж्рджी-рдЙрдЬ्рдЬैрди

рд╕рдо्рд░ाрдЯ рд╡िрдХ्рд░рдоाрджिрдд्рдп рдпुрдж्рдз-рдХрд▓ा рдПрд╡рдо рд╢рд╕्рдд्рд░-рд╕ंрдЪाрд▓рди рдоें рдиिрд╖्рдгाрдд рдеे рдЙрдирдХा рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рд╕ंрдШрд░्рд╖ों рд╕े рднрд░े рдЕрдз्рдпрд╡рд╕ाрдпी рдЬीрд╡рди рд╡िрджेрд╢ी рдЖрдХ्рд░ाрди्рддाрдУं, рд╡िрд╢ेрд╖рдХрд░ рд╢рдХों рдХे рдк्рд░рддिрд░ोрдз рдоें рд╡्рдпрддीрдд рд╣ुрдЖрдЕंрддрддः рдИрд╕ा рдкूрд░्рд╡ 56 рдоें рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╢рдХों рдХो рдкрд░ाрд╕्рдд рдХिрдпा, рд╢рдХों рдкрд░ рд╡िрдЬрдп рдХे рдХाрд░рдг рд╡े ‘рд╢рдХाрд░ि’ рдХрд╣рд▓ाрдпेрдФрд░ рдЗрд╕ рддрд░рд╣ ‘рд╡िрдХ्рд░рдо-рдпुрдЧ’ рдЕрдерд╡ा ‘рд╡िрдХ्рд░рдо-рд╕рдо्рд╡рдд’ рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рд╣ुрдИрдЖрдЬ рднी рднाрд░рдд рдФрд░ рдиेрдкाрд▓ рдХी рд╡िрд╕्рддृрдд рд╣िрди्рджू рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдоें рдпрд╣ рдкंрдЪांрдЧ рд╡्рдпाрдкрдХ рд░ूрдк рд╕े рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рд╣ोрддा рд╣ैрд╡िрдХ्рд░рдоाрджिрдд्рдп рдХे рд╢ौрд░्рдп рдХा рд╡рд░्рдгрди рдХрд░рддे рд╣ुрдП рд╕рдордХाрд▓ीрди рдЕрдмुрд▓рдЧाрдЬी рд▓िрдЦрддा рд╣ै— рдЬрд╣ाँ рдкрд░рдоाрд░ рд╡िрдХ्рд░рдо рдХा рджрд▓ рдЖрдХ्рд░рдордг рдХрд░рддा рдеा рд╡рд╣ाँ рд╢рдд्рд░ुрдУं рдХी рд▓ाрд╢ों рдХे рдвेрд░ рд▓рдЧ рдЬाрддे рдеे рдФрд░ рд╢рдд्рд░ुрджрд▓ рдоैрджाрди рдЫोреЬрдХрд░ рднाрдЧ рдЬाрддे

рдЪрдХ्рд░рд╡рд░्рддी рд╕рдо्рд░ाрдЯ рд╡िрдХ्рд░рдоाрджिрдд्рдп рдХी рд░ाрдЬрдзाрдиी рдЙрдЬ्рдЬैрди рдеीрдкुрд░ाрдгों рдПрд╡рдо рдЕрди्рдп рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдЧ्рд░ंрдеों рд╕े рдкрддा рдЪрд▓рддा рд╣ै рдХि рдЕрд░рдм рдФрд░ рдоिрд╢्рд░ рднी рд╡िрдХ्рд░рдоाрджिрдд्рдп рдХे рдЕрдзीрди рдеेрд╡िрдХ्рд░рдоाрджिрдд्рдп рдХी рдЕрд░рдм-рд╡िрдЬрдп рдХा рд╡рд░्рдгрди рдХрд╡ि рдЬрд░рд╣рдо рдХिрдирддोрдИ рдХी рдкुрд╕्рддрдХ рд╕ाрдпрд░-рдЙрд▓-рдУрдХुрд▓ рдоें рд╣ैрддुрд░्рдХी рдХी рдЗрд╕्рддाрдо्рдмुрд▓ рд╢рд╣рд░ рдХी рдк्рд░рд╕िрдз्рдж рд▓ाрдЗрдм्рд░ेрд░ी рдордХрддрдм-рдП-рд╕ुрд▓्рддाрдиिрдпा рдоें рдпрд╣ рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдЧ्рд░рди्рде рд╣ै, рдЙрд╕рдоें рд░ाрдЬा рд╡िрдХ्рд░рдоाрджिрдд्рдп рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рдПрдХ рд╢िрд▓ाрд▓ेрдЦ рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै–
рд╡े рд▓ोрдЧ рднाрдЧ्рдпрд╢ाрд▓ी рд╣ै рдЬो рдЙрд╕ рд╕рдордп рдЬрди्рдоे рдФрд░ рд░ाрдЬा рд╡िрдХ्рд░рдо рдХेрд░ाрдЬ्рдп рдоें рдЬीрд╡рди рд╡्рдпрддीрдд рдХिрдпाрд╡рд╣ рдмрд╣ुрдд рджрдпाрд▓ु, рдЙрджाрд░ рдФрд░ рдХрд░्рддрд╡्рдпрдиिрд╖्рда рд╢ाрд╕рдХ рдеा,рдЬो рд╣рд░ेрдХ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рдмाрд░े рдоें рд╕ोрдЪрддा рдеाрдЙрд╕рдиे рдЕрдкрдиे рдкрд╡िрдд्рд░ рдзрд░्рдо рдХो рд╣рдоाрд░े рдмीрдЪ рдоें рдлैрд▓ाрдпा рдЕрдкрдиे рджेрд╢ рдХे рд╕ूрд░्рдп рд╕े рднी рддेрдЬ рд╡िрд╡्рджाрдиों рдХो рдЗрд╕ рджेрд╢ рдоें рднेрдЬा рддाрдХि рд╢िрдХ्рд╖ा рдХा рдЙрдЬाрд▓ा реЮैрд▓ рд╕рдХेрдЗрди рд╡िрд╡्рджाрдиों рдФрд░ рдЬ्рдЮाрддाрдУं рдиे рд╣рдоें рднрдЧрд╡ाрди рдХी рдЙрдкрд╕्рдеिрддि рдФрд░ рд╕рдд्рдп рдХे рд╕рд╣ी рдоाрд░्рдЧ рдХे рдмाрд░े рдоें рдмрддाрдХрд░ рдПрдХ рдкрд░ोрдкрдХाрд░ рдХिрдпा рд╣ैрдпे  рд╡िрдХ्рд░рдоाрджिрдд्рдп рдХे рдиिрд░्рджेрд╢ рдкрд░ рдпрд╣ाँ рдЖрдпे
рдпрд╣ рд╢िрд▓ाрд▓ेрдЦ рд╣рдЬрд░рдд рдоुрд╣рдо्рдордж рдХे рдЬрди्рдо рдХे 165 рд╡рд░्рд╖ рдкрд╣рд▓े рдХा рд╣ै

рд╡िрдХ्рд░рдоाрджिрдд्рдп рдХा рдк्рд░рд╢рд╕्рддि-рдЧाрди рдХрд░рддी рджो рдкुрд╕्рддрдХें рдЖрдо рдк्рд░рдЪрд▓рди рдоें рд╣ैं-
1.рдмेрддाрд▓ рдкрдЪ्рдЪीрд╕ी (рдмेрддाрд▓ рдкрдЮ्рдЪрд╡िंрд╢рддि) рдЗрд╕рдоें рдкрдЪ्рдЪीрд╕ рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рд╣ैंрдЬрдм рд╡िрдХ्рд░рдоाрджिрдд्рдп рд╡िрдЬिрдд рдмेрддाрд▓ рдХो рдХंрдзे рдкрд░ рд▓ाрдж рдХрд░ рд▓े рдЬाрдиे рд▓рдЧे рддो рдмेрддाрд▓ рдЙрди्рд╣ें рдПрдХ рд╕рдорд╕्рдпाрдоूрд▓рдХ рдХрд╣ाрдиी рд╕ुрдиाрддा рд╣ै рд╢рд░्рдд рд░рд╣рддी рд╣ै рдХि рдЙрд╕рдХा рд╕рдоाрдзाрди рдЬाрдирддे рд╣ुрдП рднी рдпрджि рд░ाрдЬा рдирд╣ीं рдмрддाрдПँрдЧे рддो рдЙрдирдХे рд╕िрд░ рдХे рдЯुрдХрдбे-рдЯुрдХрдбे рд╣ो рдЬाрдпेंрдЧे рдФрд░ рдпрджि рд░ाрдЬा рдмोрд▓ा рддो рдмेрддाрд▓ рдоुрдХ्рдд рд╣ो рдХрд░ рдкेреЬ рдкрд░ рд▓рдЯрдХ рдЬाрд╡ेрдЧा рд░ाрдЬा рдЬ्рдЮाрдирд╡ाрди рдеे, рдмुрдз्рджिрдоाрди рдеे, рд╡े рд╕рдорд╕्рдпा рдХा рд╕рдЯीрдХ рд╕рдоाрдзाрди рдЬाрдирддे рдеेрдХрд╣ाрдиिрдпों рдХा рд╕िрд▓рд╕िрд▓ा рдпूँ рд╣ी, рдЪрд▓рддा рд░рд╣рддा рд╣ै

2.рд╕िंрд╣ाрд╕рди рдмрдд्рддीрд╕ी (рд╕िंрд╣ाрд╕рди рдж्рд╡ाрдд्рд░िंрд╢िрдХा) рдкрд░рд╡рд░्рддी рд░ाрдЬा рднोрдЬ рдкрд░рдоाрд░ рдХो 32 рдкुрддрд▓िрдпों рд╕े рдЬреЬा рд╕्рд╡рд░्рдг-рд╕िंрд╣ाрд╕рди рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ुрдЖрдЬрдм рд╡े рдЙрд╕  рдкрд░  рдмैрдардиे рд▓рдЧे рддो рдЙрдирдоे рд╕े рдПрдХ-рдПрдХ рдХрд░ рдкुрддрд▓िрдпों рдиे рд╕ाрдХाрд░ рд╣ोрдХрд░ рд╕рдо्рд░ाрдЯ рд╡िрдХ्рд░рдоाрджिрдд्рдп рдХी рди्рдпाрдпрдк्рд░िрдпрддा, рдк्рд░рдЬाрд╡рдд्рд╕рд▓рддा,рд╡ीрд░рддा рд╕े рднрд░ी рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рд╕ुрдиाрдИ рдФрд░ рд╢рд░्рдд рд░рдЦी рдХि рдпрджि рд╡े (рд░ाрдЬा рднोрдЬ) рдкूрд░्рд╡рдЬ рд╡िрдХ्рд░рдоाрджिрдд्рдп рдХे рд╕рдордХрдХ्рд╖ рд╣ैं, рддрднी рдЙрд╕ рд╕िंрд╣ाрд╕рди рдХी рдЙрдд्рддрд░ाрдзिрдХाрд░ी рд╣ोрдЧें! рдПрдо.рдЖрдИ.рд░ाрдЬрд╕्рд╡ी рдХी рдкुрд╕्рддрдХ рд░ाрдЬा рд╡िрдХ्рд░рдоाрджिрдд्рдп рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рд╡िрдХ्рд░рдоाрджिрдд्рдп рдХो рдпрд╣ рд╕िंрд╣ाрд╕рди рджेрд╡рд░ाрдЬ рдЗंрдж्рд░ рдиे рджिрдпा, рдЬिрд╕рдоें рд╕्рд╡рд░्рдЧ рдХी 32 рд╢ाрдкिрдд рдЕрдк्рд╕рд░ाрдПँ рдкुрддрд▓िрдпाँ рдмрдирдХрд░ рд╕्рдеिрдд рдеीं, рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдд्рдпंрдд рдиिрдХрдЯ рд╕े рджेрдЦी рдеी рд╡िрдХ्рд░рдоाрджिрдд्рдп рдХी рди्рдпाрдпрдк्рд░िрдпрддा

рд╕рдо्рд░ाрдЯ рд╡िрдХ्рд░рдоाрджिрдд्рдп рдХा рд╕рдо्рдмрди्рдз рдмреЬी рд╣ी рдЖрд╕ाрдиी рд╕े рдРрд╕ी рдШрдЯрдиा рдпा рд╕्рдоाрд░рдХ рд╕े рдЬोреЬ рджिрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рдЬिрд╕рдХा рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рд╡िрд╡рд░рдг рдЕрдЬ्рдЮाрдд рд╣ैрдЬैрд╕े рдХि, рдПрдХ рдмाрд░ рдПрдХ рддांрдд्рд░िрдХ рдЕрд╖्рдЯ рд╕िрдз्рджिрдпों рдХो рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╕рд░्рд╡рдЧुрдг рд╕ंрдкрди्рди рд╡िрдХ्рд░рдоाрджिрдд्рдп рдХी рдмрд▓ि рджेрдиा рдЪाрд╣рддा рдеा рд╡рд╣ рддो рднрд▓ा рд╣ो рдмेрддाрд▓ рдХा, рдЬिрд╕рдиे рд╡िрдХ्рд░рдоाрджिрдд्рдп рдХी рди्рдпाрдпрдк्рд░िрдпрддा рд╕े рдЙрд╕े рд╕рдд्рдп рд░рд╣рд╕्рдп рдмрддा рджिрдпा рдмेрддाрд▓ рдХा рдпрд╣ рд╕्рд╡ाрд░्рде рд░рд╣ा рдХि рддांрдд्рд░िрдХ рдХे рдорд░рддे рд╣ी рд╡рд╣ рднी рдоुрдХ्рдд рд╣ो рдЬाрдпेрдЧा рд░ाрдЬा рд╡िрдХ्рд░рдоाрджिрдд्рдп рдиे рдпुрдХ्рддि рд╕े рдХाрдо рд▓िрдпा рдФрд░ рддांрдд्рд░िрдХ рдХा рд╕िрд░ рдХाрдЯрдХрд░ рдпрдЬ्рдЮाрдЧ्рдиि рдХे рд╣рд╡ाрд▓े рдХрд░ рджिрдпा- рдФрд░ рд░ाрдЬा рдХो рдЕрд╖्рдЯ-рд╕िрдз्рджिрдпां рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ो рдЧрдпीं

рд╡िрдХ्рд░рдоाрджिрдд्рдп рд╕्рд╡рдпं рдЧुрдгी рдеे рдФрд░ рд╡िрд╡्рджाрдиों, рдХрд╡िрдпों, рдХрд▓ाрдХाрд░ों рдХे рдЖрд╢्рд░рдпрджाрддा рдеे рдЙрдирдХे рджрд░рдмाрд░ рдоें рдиौ рдк्рд░рд╕िрдз्рдж рд╡िрд╡्рджाрди- рдзрди्рд╡рди्рддрд░ी, рдХ्рд╖рдкрдирдХ, рдЕрдорд░рд╕िंрд╣, рд╢ंрдХु, рдЦрдЯрдХрд░рдкाрд░ा, рдХाрд▓िрджाрд╕, рдмेрддाрд▓рднрдЯ्рдЯ рд╡рд░рд░ूрдЪि рдФрд░ рд╡ाрд░ाрд╣рдоिрд╣िрд░ рдеे, рдЬो рдирд╡рд░рдд्рди рдХрд╣рд▓ाрддे рдеेрд░ाрдЬा рдЗрди्рд╣ीं рдХी рд╕рд▓ाрд╣ рд╕े рд░ाрдЬ्рдп рдХा рд╕ंрдЪाрд▓рди рдХрд░рддे рдеेрднрд╡िрд╖्рдп-рдкुрд░ाрдг рдоें рдЖрдпा рд╣ै—
рдзрди्рд╡рди्рддрд░िः рдХ्рд╖рдкрдирдХोрдорд░рд╕िंрд╣ рд╢ंрдХू рдмेрддाрд▓рднрдЯ्рдЯ рдШрдЯрдХрд░्рдкрд░ рдХाрд▓िрджाрд╕ः.
рдЦ्рдпाрддो рд╡рд░ाрд╣рдоिрд╣िрд░ो рдиृрдкрддे рд╕рдо्рднाрдпां рд░рдд्рдиाрдиि рд╡ै рд╡рд░рд░ुрдЪिрд░्рдирд╡ рд╡िрдХ्рд░рдорд╕्рдп
рдзрди्рд╡рди्рддрд░ी рдФрд╖рдзिрд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХे рдЬ्рдЮाрддा рд░рд╣े,рдХрд╡ि рдХाрд▓िрджाрд╕ рд░ाрдЬा рдХे рдоंрдд्рд░ी рд░рд╣े рдФрд░ рд╡рд░ाрд╣्рдорд╣िрд░ рдЬ्рдпोрддिрд╖рд╡िрдЬ्рдЮाрдиी рдЙрдЬ्рдЬैрди рддрдд्рдХाрд▓ीрди рдЧ्рд░ीрдирд╡िрдЪ рдеी, рдЬрд╣ाँ рд╕े рдордз्рдпाрди्рд╣ рдХी рдЧрдгрдиा рдХी рдЬाрддी рдеीрд╕рдо्рд░ाрдЯ рд╡ैрд╖्рдгрд╡ рдеे рдкрд░ рд╢ैрд╡ рдПрд╡рдо рд╢ाрдХ्рдд рдорддों рдХो рднी рднрд░рдкूрд░ рд╕рдорд░्рдерди рдоिрд▓ा рддрдм, рд╕ंрд╕्рдХृрдд рд╕ाрдоाрди्рдп рдмोрд▓-рдЪाрд▓ рдХी рднाрд╖ा рд░рд╣ी

рд╡िрдХ्рд░рдоाрджिрдд्рдп рдХे рд╕рдордп рдоें рдк्рд░рдЬा рджेрд╣िрдХ, рджेрд╡िрдХ рдФрд░ рднौрддिрдХ рдХрд╖्рдЯों рд╕े рдоुрдХ्рдд рдеी рдЪीрдиी рдпाрдд्рд░ी рдлाрд╣िрдпाрди рд▓िрдЦрддा рд╣ै– рджेрд╢ рдХी рдЬрд▓рд╡ाрдпु рд╕рдо рдФрд░ рдПрдХрд░ूрдк рд╣ैрдЬрдирд╕ँрдЦ्рдпा рдЕрдзिрдХ рд╣ै рдФрд░ рд▓ोрдЧ рд╕ुрдЦी рд╣ैं рд░ाрдЬрдзाрдиी рдЙрдЬ्рдЬैрди рдХी рд╢ोрднा рдХा рд╡рд░्рдгрди рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдХрд╡ि рдХाрд▓िрджाрд╕ рдиे рд▓िрдЦा рд╣ै —рдпрд╣ рдирдЧрд░ рд╕्рд╡рд░्рдг рдХा рдПрдХ рдХांрддिрдордп рдЦंрдб рдеा, рдЬिрд╕рдХा рдЙрдкрднोрдЧ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЙрдд्рдХृрд╖्рдЯ рдЖрдЪрд░рдг рд╡ाрд▓े рджेрд╡рддा рдЕрдкрдиे рдЕрд╡рд╢िрд╖्рдЯ рдкुрдг्рдпों рдХे рдк्рд░рддाрдк рдХे рдХाрд░рдг рд╕्рд╡рд░्рдЧ рдд्рдпाрдЧ рдХрд░ рдкृрде्рд╡ी рдкрд░ рдЙрддрд░ рдЖрдпे рдеे

рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдоें рдРрд╕े рдЕрди्рдп рд░ाрдЬाрдУं рдФрд░ рд╕рдо्рд░ाрдЯों рдХी рдЪрд░्рдЪा рдЖрддी рд╣ै, рдЬिрди्рд╣ें рд╡िрдХ्рд░рдоाрджिрдд्рдп рдХा рд╡िрд░ुрдж (рдЯाрдЗрдЯрд▓) рд▓рдЧा рдпा рд▓рдЧाрдпा рдЧрдпा, рдЬिрдирдоें рдЙрд▓्рд▓ेрдЦрдиीрдп рд╣ैं рдЧुрдк्рдд рд╕рдо्рд░ाрдЯ рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд рд╡िрдХ्рд░рдоाрджिрдд्рдп рдФрд░ рд╣ेрдордЪрди्рдж्рд░ рд╡िрдХ्рд░рдоाрджिрдд्рдп (рдЬो рд╣ेрдоू рдХे рдиाрдо рд╕े рдк्рд░рд╕िрдз्рдж рд╣ै)рдкрд░рди्рддु рдЬिрди рд╡िрдХ्рд░рдоाрджिрдд्рдп рдХा рд╣рдо рдЧुрдгрдЧाрди рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं, рд╡े рднाрд░рдд-рднाрд░рддी (рдоैрдерд▓ी рд╢рд░рдг рдЧुрдк्рдд) рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░-

рд╡िрдХ्рд░рдо рдХि рдЬिрдирдХा рдЖрдЬ рднी рд╕ंрд╡рдд рдпрд╣ाँ рдкрд░ рдЪрд▓ рд░рд╣ा,
рдз्рд░ुрд╡-рдзрд░्рдо рдХे рдРрд╕े рдиृрдкों рдХा рдЙрд╕ рд╕рдордп рднी рдмрд▓ рд░рд╣ा
рдирд░ рд░ूрдк рд░рдд्рдиों рд╕े рд╕рдЬी рдеी рд╡ीрд░ рд╡िрдХ्рд░рдо рдХी рд╕рднा,
рдЕрдм рднी рдЬрдЧрдд рдоें рдЬाрдЧрддी рд╣ै рдЬрдЧрдордпी рдЬिрдирдХी рдк्рд░рднा
рдЬाрдХрд░ рд╕ुрдиो рдЙрдЬ्рдЬैрди рдоाрдиो, рдЖрдЬ рднी рдпрд╣ рдХрд╣ рд░рд╣ी,
рдоैं рдоिрдЯ рдЧрдИ рдкрд░ рдХीрд░्рддि рдоेрд░ी рддрдм рдоिрдЯेрдЧी рдЬрдм рдорд╣ी

рд╕ोрдорд╡ाрд░, 2 рдоाрд░्рдЪ 2015

рдпूँ рдЗрдХ рдЪрд░्рдЪा, реЪреЫрд▓ рдкрд░

рдк्рд░ी-рдЗрд╕्рд▓ाрдоिрдХ рдЕрд░рдм рдоें реЪреЫрд▓ рдХा рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдирд╣ीं рдоिрд▓рддाрджрд╕рд╡ीं рд╕рджी рдХे рдЖрд╕рдкाрд╕ рд╡рд╣ाँ рдк्рд░рдЪрд▓िрдд ‘рдкрд░рд╢िрдпрди рдХрд╢ीрджो’ рдХो реЪреЫрд▓ рдХा рдЬрди्рдорджाрддा рдоाрдиा рдЧрдпाрдордз्рдпрдХाрд▓ рдоें рдЕрдоीрд░ реЩुрд╕рд░ो (резреирейрел-резрейреирел) рдиे—
рд╕рдЦी рдкिрдпा рдХो рдЬो рдоैं рди рджेрдЦूँ
рддो рдХैрд╕े рдХाрдЯूँ рдЕँрдзेрд░ी рд░рддिрдпाँ
рдХिрд╕े рдкреЬी рд╣ै рдХि рдЬो рд╕ुрдиाрд╡े
рдкिрдпाрд░े рдкी рдХो рд╣рдоाрд░ी рдмрддिрдпाँ
рдЬैрд╕ी реЪреЫрд▓ों рдХो рдЧाрддे рд╣ुрдП ‘рд╣िंрджी’ рдПрд╡рдо् ‘рд╣िрди्рджुрд╕्рддाрди’ рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХिрдпा

рдЙрд░्рджू рдоें реЪреЫрд▓-рдЙрд░्рджू рдоें рдХाрд╡्рдп рдХी рдк्рд░рдЪрд▓िрдд рд╡िрдзाрдУं рдоें реЪреЫрд▓ рдХो ‘рджिрд╡्рдпाрд╕्рдд्рд░’ рдоाрдиा рдЧрдпा рд╣ैрдЕрд░рдмी-рдлाрд░рд╕ी рдХे рдЫंрдж-рд╡िрдзाрди, рднाрд╡-рд╕рдо्рдкрджा рдФрд░ рд╡िрдЪाрд░-рджृрд╖्рдЯि рдХी рдЫाрдпा рдоें рдлूрд▓ी-рдлрд▓ी реЪреЫрд▓ ‘рдЙрд░्рджू реЪреЫрд▓’ рдпा ‘рдкрд░ंрдкрд░ाрдЧрдд реЪреЫрд▓’ рдХрд╣рд▓ाрддी рд╣ैрдЕрдкрдиे рдЬрди्рдо рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдЕрдм рддрдХ рдЗрд╕рдоें рд╕рдмрд╕े рдЬ्рдпाрджा рдк्рд░рдпोрдЧ рддрдеा рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рд╣ुрдПрдмाрдмрдЬूрдж рдЗрд╕рдХे, рд╡рд╣ рдЖрдЬ рднी рдЬीрд╡ंрдд рд╣ै рдФрд░ рдЙрд╕рдХी рд▓ोрдХрдк्рд░िрдпрддा рдХिрд╕ी рднी рдк्рд░рдХाрд░ рдХрдо рдирд╣ीं рд╣ुрдИ рд╣ै

рдЙрд░्рджू реЪреЫрд▓ों рдХा рдХेрди्рдж्рд░ीрдп рднाрд╡ ‘рдк्рд░ेрдо’ рд╣ोрддा рд╣ैрдЙрд╕рдоें рдПрдХ рдорддрд▓ा рд╣ोрддा рд╣ै, рдПрдХ рдордХ्рддा рд╣ोрддा рд╣ै рдФрд░ рдЗрдирдХे рдмीрдЪ рдоें рдкांрдЪ рд╕े рдмाрд░рд╣ рддрдХ рдЕрд╢рдЖрд░ (рд╢े`рд░ рдХा рдмрд╣ुрдмрдЪрди) рд╣ोрддे рд╣ैं рд░рджीреЮ рдФрд░ рдХाрдлिрдпे (рддुрдХांрдд) рдХे рдмिрдиा реЪреЫрд▓ рдХी рдмुрдиाрдмрдЯ рд╕рдо्рднрд╡ рдирд╣ीं рдФрд░ рддрдЦрд▓्рд▓ुрд╕ (рдЙрдкрдиाрдо), рд╡рд╣ рддो рд╢ाрдпрд░ рдХो рдЕрджрдм рдХी рджुрдиिрдпा рдоें рдиाрдо рдФрд░ рдкрд╣िрдЪाрди рджोंрдиों рджिрд▓рд╡ाрддा рд╣ैрдПрдХ рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдпрддा рдЕрд╡рд╢्рдп рд╣ै, реЪреЫрд▓ рдХे рд╕рднी рд╢े`рд░ рд╣рдорд╡рдЬрди, рдЕрд░्рдеाрдд рдПрдХ рд╣ी рдмрд╣рд░ рдоें рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдПрдПрдХ рд╢े`рд░ рджूрд╕рд░े рд╕े рд╕्рд╡рддрди्рдд्рд░ рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै рд╣ाँ ! рдЬрдм реЪреЫрд▓ рдХे рд╕рднी рдЕрд╢рдЖрд░ рдоें рдПрдХ рд╣ी рднाрд╡ рд╢ुрд░ू рд╕े рдЖрдЦिрд░ рддрдХ рдЪрд▓рддा рдЧрдпा рд╣ो, рдЙрд╕े ‘рдоुрд╕рд▓рд╕рд▓ реЪреЫрд▓’ рдХрд╣рддे рд╣ैंрдмрд╣ाрджुрд░ рд╢ाрд╣ рдЬреЮрд░ рдХी рддीрди рдЕрд╢рдЖрд░ рдХी рдоुрд╕рд▓рд╕рд▓ реЪреЫрд▓ рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╣ै
рдирд╣ीं рд╣ाрд▓े-рджेрд▓рд╣ी рд╕ुрдиाрдиे рдХे рдХाрдмिрд▓
рдпे рдХिрд╕्рд╕ा рд╣ै рд░ोрдиे рд░ुрд▓ाрдиे рдХे рдХाрдмिрд▓
рдЙрдЬाреЬे рд▓ुрдЯेрд░ों рдиे рд╡ो рдХрд╕्рд░ рдЗрд╕рдХे
рдЬो рдеे рджेрдЦрдиे рджिрдЦाрдиे рдХे рдХाрдмिрд▓
рди рдШрд░ рд╣ै, рди рджрд░ рд╣ै, рд░рд╣ा рдЗрдХ ‘рдЬреЮрд░’ рд╣ै
  реЮрдХрдд рд╣ाрд▓े рджेрд▓рд╣ी рд╕ुрдиाрдиे рдХे рдХाрдмिрд▓                                                                                                     
 рдЙрд▓्рд▓ेрдЦрдиीрдп рд╣ै рдХि рдЗреШрдмाрд▓, рд╡ाрд▓ी, рдЖрддिрд╢, рдоीрд░, реЪाрд▓िрдм, рдоोрдоिрди, рдЬौрдХ, рджрд░्рдж, рджाрдЧ, рдЕрд▓्рддाрдлрд╣ुрд╕ैрдирдЕрд▓ी, рдЬिрдЧрд░ рдоुрд░ाрджाрдмाрджी, реЮिрд░ाрдХ, рдордЬрд░ुрд╣ рд╕ुрд▓्рддाрдирдкुрд░ी, рдЕрдЦ्рддрд░, рдХрдорд░ рдЬрд▓ाрд▓ाрдмाрджी, рд╕ाрд╣िрд░ рд▓ुрдзिрдпाрдирд╡ी рдФрд░ рд╕ाрдЬ рдЬрдмрд▓рдкुрд░ी рдЖрджि рд╢ाрдпрд░ों рдиे рдЙрд░्рджू реЪреЫрд▓ рдХो рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕рд░ोрдХाрд░ों рд╕े рдЬोреЬा рдорд▓िрдХा-рдП-реЪреЫрд▓’ рдмेрдЧрдо рдЕрдЦ्рддрд░ (2014, рдЙрдирдХा рдЬрди्рдо рд╢рддाрдм्рджी рд╡рд░्рд╖ рд╣ै) рдиे рдоंрдЪ, рдоुрд╢ाрдпрд░ों рдПрд╡рдо рдлिрд▓्рдоों рдоें реЪाрд▓िрдм, рдоीрд░, рдоोрдоिрди, рдЬौрдХ, реЮिрд░ाрдХ, рдлैрдЬ рдЕрд╣рдордж рдлैрдЬ рдЖрджि-рдЖрджि реЪреЫрд▓рдХाрд░ों рдХी рдЧреЫрд▓ें рдЧाрдХрд░ рдЬрдирдк्рд░рдЪाрд░िрдд рдХी; рдФрд░ рдмाрдХाрдпрджा ‘рдЧंрдбा рдмांрдзрдХрд░’ реЪреЫрд▓-рдЧाрдпिрдХी рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рд╢िрд╖्рдп-рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдк्рд░ाрд░ंрдн рдХीрд╢рдХीрд▓ рдмрджाрдпूँрдиी рдХी реЪреЫрд▓, ‘рдР рдоोрд╣рдм्рдмрдд рддेрд░े рдЕंрдЬाрдо рдкे рд░ोрдиा рдЖрдпा’ рдмेрдЧрдо рдЕрдЦ्рддрд░ рдХी рдЧाрдпिрдХी рдХा рдПрдХ рд╣рдж рддрдХ рдкрд░्рдпाрдп рд╣ी рдмрди рдЧрдпी рдеी

рд╣िрди्рджी рдоें реЪреЫрд▓-рд╣िрди्рджी рдоें реЪреЫрд▓ рдХे рддीрди рдк्рд░рдЪрд▓िрдд рд╕्рд╡рд░ूрдк рд╣ैं-
рез—рдХ्рд▓ाрд╕िрдХрд▓ (рд╢ाрд╕्рдд्рд░ीрдп) реЪреЫрд▓-рдРрд╕ी реЪреЫрд▓, рдЬो рдкрд░рдо्рдкрд░ाрдЧрдд рдмрд╣рд░ (рдЙрд░्рджू рдЫрди्рдж-рд╡िрдзाрди рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░) рдпा рдЙрд╕рд╕े рдоिрд▓рддे-рдЬुрд▓рддे рд╣िрди्рджी рдХे рд╡рд░्рдгिрдХ рдЫंрдж рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ो, рдоीрдЯрд░ рдоें рдХрд╕ा рдПрдХ рдорддрд▓ा (рдЧреЫрд▓ोрджрдп) рд╣ो, рднिрди्рди-рднिрди्рди рднाрд╡-рднूрдоिрдпों рдкрд░ рдХрд╣े рдкांрдЪ-рд╕ाрдд рдЕрд╢рдЖрд░ (рд╢े`рд░) рд╣ों, рдФрд░ рдЕंрдд рдоें рдЪрдордд्рдХृрдд рдХрд░ рджेрдиे рд╡ाрд▓ा рдордХ्рддा (реЪреЫрд▓-рдЗрддि) рд╣ोрд╕ंрдЧीрдд рдХी рд╕्рд╡рд░ рд▓рд╣рд░िрдпों рдкрд░ рдеिрд░рдХрддे рдХाрдлिрдпे рд╣ोंрддрдЦрд▓्рд▓ुрд╕ (рдиाрдо рдХी рдЫाрдк) рд╣ो рддो рдаीрдХ, рди рд╣ो рддो рднी рдаीрдХрдорд╣ाрднाрд╡ рдк्рд░ेрдо-рд╕ौрди्рджрд░्рдп рдпा рдЕрдз्рдпाрдд्рдо рд╕े рд╕рд░ाрдмोрд░рдкрд░ंрдкрд░ाрдЧрдд рдк्рд░рддीрдХ рдпрдеा, рд╣ुрд╕्рдиो-рд╢рдмाрдм, рдЬाрдоो-рдоीрдиा, рдорд╣рдмूрдм-рдоाрд╢ूрдХा рдЗрдд्рдпाрджि рдЗрдд्рдпाрджि рдХा рдк्рд░рдпोрдЧрдЕрд░рдмी-рдлाрд░рд╕ी рдХे рднाрд░ी-рднрд░рдХрдо рд╢рдм्рдж рдпा рд╕ंрд╕्рдХृрдд рдХी рддрдд्рд╕рдо рд╢рдм्рджाрд╡рд▓िрдпाँрдиिрд░ाрд▓ा рдХी рдкूрд░्рд╡рд╡рд░्рддी рдкीреЭी рдоें рд╢рдо्рднुрдиाрде ‘рд╢ेрд╖’, рд░ूрдкрдиाрд░ाрдпрдг рдд्рд░िрдкाрдаी, рд░ुрдж्рд░ рдХाрд╢िрдХेрдп, рдЧुрд▓ाрдм, рдмрд▓рд╡ीрд░ рд╕िंрд╣ ‘рд░ंрдЧ’, рд╢िрд╢ु, рдЪिрд░ंрдЬीрдд рдФрд░ рдирд░्рдорджा рдк्рд░рд╕ाрдж рдЦрд░े рдХे рдиाрдо рд╕рдо्рдоाрдиिрдд реЪреЫрд▓рдХाрд░ों рдХी рд╕ूрдЪी рдоें рд╣ैंрдЙрд╕ рд╕рдордп рдХी рдЕрдзिрдХांрд╢ рдЧреЫрд▓ें рдЙрд░्рджू рдХे рдиिрдХрдЯ рдеींрджुрд╖्рдпंрдд рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрддी рдЧреЫрд▓ें рдХुрдЫ рдРрд╕ी рд╣ी рдеीं-
    рдХैрд╕ рдХी рд▓ैрд▓ा рдпा реЮрд░рд╣ाрдж рдХी рд╢ीрд░ी рдХрд╣ рджो,   
рд╣рдо рдирд╣ीं рд░ाँрдЭा, рдордЧрд░ рд╣ीрд░ рд╕े рдмाрддें рдХी рд╣ैं
‘рд░ंрдЧ’ рдХा рд░ंрдЧ реЫрдоाрдиे рдиे рдмрд╣ुрдд рджेрдЦा рд╣ै,
рдХ्рдпा рдХрднी рдЖрдкрдиे рдмрд▓рд╡ीрд░ рд╕े рдмाрддें рдХी рд╣ैं
                                          (рд░ंрдЧ рдХी реЪреЫрд▓ рдХा рдПрдХ рд╢े`рд░ рдФрд░ рдордХ्рддा)
рд╣рдордиे рдЬो рдЪрдЦी рддो рдмुрд░ी рд▓рдЧी
рдХрдбрд╡ी рддुрдо्рд╣ें рд▓рдЧेрдЧी, рдордЧрд░ рдПрдХ рдЬाрдо рдФрд░
                                          (рджुрд╖्рдпंрдд рдХी реЪреЫрд▓ рдХा рдПрдХ рд╢े`рд░)
рдиीрд░рдЬ рдХी рдЧीрддिрдХाрдУं рдоें рдЙрд░्рджू рдХी рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдЫाрдк рд╣ै рд╕ूрд░्рдпрднाрдиु рдЧुрдк्рдд, рдмाрд▓рд╕्рд╡рд░ूрдк ‘рд░ाрд╣ी’, рд╢ेрд░рдЬंрдЧ рдЧрд░्рдЧ рдФрд░ рднрд╡ाрдиीрд╢ंрдХрд░ рдоाрд▓рдкाрдиी рднी рдЙрд░्рджू рдХे рд╕рдо्рдоोрд╣рди рд╕े рдирд╣ीं рдмрдЪ рдкाрдпे—
рдЖрджрдоी рдЦुрдж рдХो рдХрднी рдпूँ рднी рд╕рдЬा рджेрддा рд╣ै,
рд░ोрд╢рдиी рдХे рд▓िрдП рд╢ोрд▓ों рдХो рд╣рд╡ा рджेрддा рд╣ै
             (рдиीрд░рдЬ)
рдЪंрдж्рд░рд╕ेрди ‘рд╡िрд░ाрдЯ’ рдиे рдоुрдХ्рддिрдХाрдУं рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े реЪреЫрд▓ рдХा рдирдпा рдЕрди्рджाрдЬ рдХाрд╡्рдп-рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХिрдпाрдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЙрд░्рджू рдмрд╣рд░ рд╕े рд▓рдпाрдд्рдордХ рд╕ाрдо्рдп рд░рдЦрдиे рд╡ाрд▓े рд╣िंрджी рдХे рдоाрдд्рд░िрдХ рдЫंрджों рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпाрдЙрдирдХी рдоुрдХ्рддिрдХाрдУं рдоें рдЙрдирдХी ‘рдЧीрддाрдд्рдордХ рдЖрд╕्рдеा’ рд╡िрдж्рдпрдоाрди рд╣ैрджेрдЦिрдпे рдПрдХ 16 рдоाрдд्рд░िрдХ рдоुрдХ्рддिрдХा, рдЬो рднाрд╡ोрджрдп рд╕े рдЕंрдд рддрдХ рдПрдХ рд╣ी рднाрд╡ рдоें рд▓िрдЦी рдЧрдпी рд╣ै—
рдлिрд░ рдкुрд╖्рдкिрдд рд╡рди्рдп рдкрд▓ाрд╢ рдкिрдпा,
рдлाрдЧुрди рдоांрдЧे рднुрдЬрдкाрд╢ рдкिрдпा
рд╡рди-рд╡рди рдХूрдХे рдХोрдпрд▓ рдк्рд░िрдп рдХी,
рдЙрд╕рдХो рд╣ै рддीрд╡्рд░ рддрд▓ाрд╢ рдкिрдпा
рддрди рдеाрдк рд░рд╣ा рдЙрдкрд▓े, рдорди
рдмुрдирддा рд╕рдкрдиों рдХे рдкाрд╢ рдкिрдпा
рд╕рдЦिрдпों рдХे рдХंрдд рд╕рднी рд▓ौрдЯे,
рддुрдо рднी рдЖ рдЬाрддे рдХाрд╢ ! рдкिрдпा

2-рдоिрд╢्рд░िрдд (рдЦिрдЪреЬी) реЪреЫрд▓-рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ोрддрд░ рднाрд░рдд рдоें реЪреЫрд▓ (рдЙрд░्рджू/рд╣िंрджी) рдХрд╡ि-рд╕рдо्рдоेрд▓рдиों/рдоुрд╢ाрдпрд░ों рдоें рдЦूрдм рдкрд╕ंрдж рдХी рдЧрдИрдЫोрдЯे-рдЫोрдЯे рд╢े`рд░ों рдоें рдЕрдкрдиी рдмाрдд рдХрд╣рддी-рд╕ुрдирддी реЪреЫрд▓ рдЬрд╣ाँ рдЪाрд╣े рд░ुрдХ рдЬाрддीрдоंрдЪ рдХी рджाрдж, рд╢्рд░ोрддाрдУं рдХी рд╡ाрд╣!-рд╡ाрд╣!!, рд╡рди्рд╕-рдоोрд░ рдХी рдЖрд╡ाрдЬें, рд╕ीрдЯिрдпाँ, рддाрд▓िрдпाँ---------рд░ाрддों-рд░ाрдд рдЧреЫрд▓рдХाрд░ рдмрдирдиे рдФрд░ рдк्рд░рд╕िрдз्рджि рдкाрдиे рдХे рдЪрдХ्рдХрд░ рдоें рд╣िंрджी рдХे рджिрдЧ्рдн्рд░рдоिрдд рдпुрд╡ा, рдЕрд░рдмी- рдлाрд░рд╕ी рдХी рдмрд╣рд░ें рд╕ीрдЦрдиे рд▓рдЧे рдФрд░ рдЧрд▓рдд-рд╕рд▓рдд рджेрд╡рдиाрдЧрд░ी рдоें рдЧреЫрд▓ें рд▓िрдЦрдиे рд▓рдЧेрдЙрди्рд╣ें рди рд╣िंрджी рдХा рдаीрдХ рд╕े рдЬ्рдЮाрди рд░рд╣ा, рди рдмрд╣рд░ рди рдорддрд▓ा-рдордХ्рддा рдХी рдкрд╣िрдЪाрди рдмрд╕ ! рдХाрдлिрдпे рдоिрд▓ाрдХрд░ реЪреЫрд▓ рдХा рдЖрдХाрд░ рдЧреЭा рдЬाрддाреЭेрд░ों рдЧреЫрд▓ें, рдЕрдирдЧिрдирдд рдЧреЫрд▓рдХाрд░, рдмрд╣ुрдд рд╕े реЪреЫрд▓-рд╕ंрдЧ्рд░рд╣рдпрд╣ рд╡рд╣ी рд╕рдордп рдеा, рдЬрдм рд╣िंрджी рдХрд╡िрддा- ‘рдЕрдХрд╡िрддा’, ‘рдЫंрдж рдХी рд╡ाрдкिрд╕ी’ рдЬैрд╕े рдЖंрджोрд▓рдиों рд╕े рдЬूрдЭ рд░рд╣ी рдеीрдЧреЫрд▓рдХाрд░/рдХрд╡ि рдпा реЪреЫрд▓- рд╡िрд╢ेрд╖ рдХो рд╕ंрджрд░्рднिрдд рдХिрдпे рдмिрдиा рдпрд╣ рдХрд╣рдиा рдЙрдЪिрдд рд╣ोрдЧा рдХि рдпे рд╡े рдЧреЫрд▓ें рдеीं, рдЬिрди्рд╣ें рдЙрд░्рджू рдХे рдЙрд╕्рддाрджों рдиे рд╕िрд░े рд╕े рдирдХाрд░ा, ‘рд╡рд░्рдгрд╕ंрдХрд░ी’ рдХрд╣ा, рдФрд░ рддो рдФрд░ рд╣िंрджी рдХे рдк्рд░рдХाрдг्рдб-рдкрдг्рдбिрддों рдиे ‘рдЕрд░рдмी-рдлाрд░рд╕ी рд╕े рдЖрдпाрддिрдд’ рдоाрдирдХрд░ рд╕ौрддेрд▓ा рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХिрдпाрдЦैрд░, рдЬрдм рдХोрдИ рд╡िрдзा рдЕрдзिрдХ рд▓िрдЦी рдЬाрддी рд╣ै рддो ‘рдЕрддि-рд╡рд░्рдЬрдпेрдд’– рдЙрд╕рдоें рдк्рд░рджूрд╖рдг рдЖрдиा рд╕्рд╡ाрднाрд╡िрдХ рд╣ैрдзीрд░े-рдзीрд░े рдоैрд▓ (рдЧрди्рджрдЧी) рдЫँрдЯ рдЬाрддी рд╣ै рдФрд░ рд╕्рддрд░ीрдп рд▓ेрдЦрди рд╢ेрд╖ рд░рд╣ рдЬाрддा рд╣ै

3-рдирд╡ реЪреЫрд▓-реЪреЫрд▓ рдкрд░ рд▓рдЧे рдЖрд░ोрдкों-рдк्рд░рдд्рдпाрд░ोрдкों рдХे рдмाрдж рд╣िंрджी рдХрд╡िрдпों рдиे рдЕрдкрдиे рдХो рд╕рдо्рднाрд▓ाрд╕рд░्рд╡ рдк्рд░рдердо рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиे-рдЖрдк рдХो рдЙрди рддрдеाрдХрдеिрдд рдЙрд╕्рддाрджों рдХे рдордХрдбрдЬाрд▓ рд╕े рдоुрдХ्рдд рдХिрдпा, рдЬिрдирдХी рд╢ाрдЧिрд░्рджрдЧी рдоें рдЙрд░्рджू-рдЕрджрдм рдХी рдЖрдзी-рдЕрдзूрд░ी рддाрд▓ीрдо рд▓े рд░рд╣े рдеे рдлिрд░ рд╣िंрджी рдХे рд╡ाрд░्рдгिрдХ рдПрд╡рдо् рдоाрдд्рд░िрдХ рдЫрди्рджों рдХा реЪреЫрд▓ों рдоें рд╡िрдзिрд╡рдд рдк्рд░рдпोрдЧ рдк्рд░ाрд░рдо्рдн рдХिрдпाрдЖрдЬ рд░ोрд▓ा, рд╕ोрд░рдаा, рд╕рд╡ैрдп्рдпा, рдорджाрдХ्рд░ांрддा, рдЧीрддिрдХा, рд╣рд░िрдЧीрддिрдХा, рджोрд╣ा рдФрд░ рд╣ाрдЗрдХू рдЫंрдж реЪреЫрд▓ рдоें рдмрд╣ु-рдк्рд░рдЪрд▓िрдд рд╣ैंрд╕ाрде рд╣ी, рдЗрдирдХी рднाрд╖ा рдоें рдПрдХ рдордз्рдпрдо-рдоाрд░्рдЧीрдп рд╕рд╣рдЬрддा рджिрдЦाрдИ рджेрддी рд╣ैрдпाрдиि рдЗрдирдоें рдЬрд╣ाँ рдПрдХ рдУрд░ рддрдд्рд╕рдо рд╢рдм्рджाрд╡рд▓ी рд╕рдо्рдкрди्рди рднाрд╖ा рдХो рдЕрд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХिрдпा, рд╡рд╣ीं реЪреЫрд▓ рдХे рдлाрд░рд╕ीрдкрди рд╕े рднी рдЕрдкрдиा рджाрдорди рдЫुреЬाрдпा рд╣ैрд╕рдд्рдпрдк्рд░рдХाрд╢ рд╢рд░्рдоा рдХी реЪреЫрд▓ рдоें рдЖрдХ्рд░ोрд╢ рдФрд░ рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рдХे рд╕्рд╡рд░ рд╣ी рдирд╣ीं, рдЖрд╢ा рдФрд░ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХी рдЕрдиुрдЧूँрдЬ рднी рд╣ै рдФрд░ рд╕рдордд्рд╡ рдХा рдЕрдиुрд░ाрдЧी рднाрд╡ рднी-
рд╕рдмрдХी рдЦुрд╢िрдпों рдХी рдЪाрд╣ рдХрд░рддे рд╣ैं,
рдХौрди рд╕ा рд╣рдо рдЧुрдиाрд╣ рдХрд░рддे рд╣ैं
рдХिрд╕ рддрд░рд╣ рдЬाрд▓ рдХो рдЙреЬें рд▓ेрдХрд░,
рдХुрдЫ рдкрд░िрди्рджे рд╕рд▓ाрд╣ рдХрд░рддे рд╣ैं
рдирдпे реЫрдоाрдиे рдХे рд╕ाрде рд╡िрдЬ्рдЮाрди рд╡्рд░рдд, рджीрдХ्рд╖िрдд рджрдирдХौрд░ी, рдоिрд░्рдЬा рд╣рд╕рди рдиाрд╕िрд░, рджрд░рд╡ेрд╢ рднाрд░рддी, рдЖрдЪाрд░्рдп рднрдЧрд╡рдд рджुрдмे, рднрдЧрд╡ाрдирджाрд╕ рдЬैрди, рдЕрд╢ोрдХ рдЕंрдЬुрдо, рд╢िрд╡ рдУрдо рдЕрдо्рдмрд░, рд╕ाрдЧрд░ рдоीрд░рдЬाрдкुрд░ी, рдбॉ рдорд╣ेंрдж्рд░ рдЕрдЧ्рд░рд╡ाрд▓ рдЖрджि рд╕्рддрд░ीрдп рдЧреЫрд▓ें рдЧा рд░рд╣े рд╣ैं  
                                                                  
рдЙрдХ्рдд рдЪрд░्рдЪा рдХा рд╕ाрд░ рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдЙрди्рдиीрд╕ рдЕрд░ेрдмिрдХ рдмрд╣рд░ों рдХे рд╕ांрдЪे рдоें рдврд▓ी, рдЙрд░्рджू рдоें рдХрд╣ी реЪреЫрд▓ ‘рдкрд░рдо्рдкрд░ाрдЧрдд реЪреЫрд▓’ рдпा ‘реЪреЫрд▓’ рдХрд╣рд▓ाрддी рд╣ै рдЬрдмрдХि рдЗрди्рд╣ीं рдмрд╣рд░ों рдХे рдЫंрджाрдиुрд╢ाрд╕ी рддрдЦ्рддीрдЕ рдпा рдЙрдирдХे рд╕рдорддुрд▓्рдп рд╣िрди्рджी рдХे рд╡ाрд░्рдгिрдХ рд╡ рдоाрдд्рд░िрдХ рдЫрди्рджों рдоें рдЧाрдИ реЪреЫрд▓ рдХो ‘рд╣िрди्рджी-реЪреЫрд▓’ рдХрд╣рддे рд╣ैंрд╕ाрдпुрдЬ्рдп рд╣ै рдХि рджोрдиों рдХी рд▓िрдкि рджेрд╡рдиाрдЧрд░ी рд╣ोрддी рд╣ैрдпрд╣ рднी рд╕рд░्рд╡-рд╕рдд्рдп рд╣ै рдХि реЪреЫрд▓ рдХो ‘рдЖрдо-рдЖрджрдоी’ рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪाрдиे рдХी рдкрд╣рд▓ рджुрд╖्рдпрди्рдд рдиे рдХी рдеीрд╡े рдЙрд░्рджू-рд╣िрди्рджी рдХे рд╕ांрдк्рд░рджाрдпिрдХ рдЭрдоेрд▓े рдоें рдирд╣ीं рдЙрд▓рдЭेрджुрд╖्рдпрди्рдд рдиे реЪреЫрд▓ рдХो реЪреЫрд▓ рд╣ी рдоाрдиा, ’рдЙрд░्рджू- реЪреЫрд▓’ рдЕрдерд╡ा ‘рд╣िрди्рджी-реЪреЫрд▓’ рдирд╣ीं рдмрдХौрд▓ рджुрд╖्рдпрди्рдд— “рдоेрд░ी рдиीрдпрдд рдФрд░ рдХोрд╢िрд╢ рдпрд╣ рд░рд╣ी рдХि рдЗрди рджोрдиों рднाрд╖ाрдУँ рдХो рдЬ्рдпाрджा рд╕े рдЬ्рдпाрджा рдиिрдХрдЯ рд▓ा рд╕рдХूँрдЗрд╕рд▓िрдП рдпे рдЧреЫрд▓ें рдЙрд╕ рднाрд╖ा рдоें рдХрд╣ी рдЧрдИ рд╣ैं, рдЬिрд╕े рдоैं рдмोрд▓рддा рд╣ूँ-
рдоैं рдЬिрд╕े рдУреЭрддा-рдмिрдЫाрддा рд╣ूँ,
рд╡ो реЪреЫрд▓ рдЖрдкрдХो рд╕ुрдиाрддा рд╣ूँ

рдХрдорд▓ेрд╢्рд╡рд░ рднी реЪреЫрд▓ рдХो ‘рд╣िрди्рджी’ рдпा ‘рд╣िрди्рджू’ рдХा рдЬाрдоा рдирд╣ीं рдкрд╣рдиाрдиा рдЪाрд╣рддे рдеे рд╢ाрдпрдж рдЗрд╕рд▓िрдП, рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЙрд░्рджू-рд╣िрди्рджी рдХे 100 рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╢ाрдпрд░ों рдХी рд╢्рд░ेрд╖्рда реЪреЫрд▓ें рд╕рдо्рдкाрджिрдд рдХी рдФрд░ рд╕ंрдХрд▓рди-рд╢्рд░ंрдЦрд▓ा рдХा рдиाрдо рд░рдЦा ‘рд╣िрди्рджुрд╕्рддाрдиी рдЧреЫрд▓ें’рдЧोрдпा рдЗрдирдХा рдЖрдХाрд░ рднी рд╣िрди्рджुрд╕्рддाрдиी рд╣ै рдФрд░ рдиिрдзि рднी рд╣िрди्рджुрд╕्рддाрдиी рд╣ैрдпрд╣ाँ рддрдХ рддो рдаीрдХ рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдоुंрдЧेрд░ рдХे рдЕрдиिрд░ुрдз्рдж рд╕िрди्рд╣ा рдХा рдЦ्рдпाрд▓ рд╣ै рдХि-“рд╣рдордиे реЪреЫрд▓ рдХा рдХाрд╡्рдп-рд░ूрдк рд╣िрди्рджी рдоें рдЕंрдЧीрдХाрд░ рдХिрдпा рд╣ै,рдЗрд╕рд▓िрдП реЪреЫрд▓ рдХे рдкрд╣рд▓े ‘рд╣िрди्рджी’ рдЬोреЬрдиा рдЙрдЪिрдд рд╣ोрдЧा рддрдм рд╕ोрдЪрдиा рдкреЬा рдХि рдРрд╕ा рдХ्рдпों? рдЕрд░े ! рд╣рдордиे рдЕрд░рдм-рдлाрд░рд╕ рд╕े рдЖрдИ рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдФрд░ рд╡рд╣ाँ рдХे рд▓ोрдЧों рдХो ‘рдиीрд░-рдХ्рд╖ीрд░’ рд╕рджृрд╢ рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░ рд▓िрдпा рд╣ैрдЙрд╕े/рдЙрди्рд╣ें рдЗрд╕ рджेрд╢ рдоें рд╕्рдеाрдкिрдд рд╣ोрдиे рдХे рд▓िрдП рдХोрдИ рдкृрдердХ рдкрд╣рдЪाрди рдирд╣ीं рджी

рджेрдЦा рдЬाрд╡े рддो рджुрд╖्рдпрди्рдд рдХे рдкूрд░्рд╡ рдЙрд░्рджू реЪреЫрд▓-рд╣िрди्рджी реЪреЫрд▓ рдЬैрд╕ा рдХोрдИ рд╡िрд╡ाрдж рдирд╣ीं рдеा 1976 рдоें рдХрдорд▓ेрд╢्рд╡рд░ рд╡्рджाрд░ा рд╕рдо्рдкाрджिрдд ‘рд╕ाрд░िрдХा’ рдХे ‘рджुрд╖्рдпрди्рдд рд╕्рдоृрддि рд╡िрд╢ेрд╖ांрдХ’ рдиे рд╣िрди्рджी реЪреЫрд▓ рдХे рдкрдХ्рд╖ рдоें рдкाрдардХों-рдк्рд░рд╢ंрд╕рдХों рдХा рдПрдХ рдмреЬा рд╡рд░्рдЧ рддैрдпाрд░ рдХрд░ рджिрдпा, рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕рд░ोрдХाрд░ों рд╕े рд╕рдо्рдмрдз्рдж реЪреЫрд▓ों рд╕े рдПрдХ рдирдпे рдпुрдЧ рдХी рд╕рдо्рднाрд╡िрдд рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдиे рдХुрдЫ рдХрдЯ्рдЯрд░рдкंрдеिрдпों рдХा рд╣ाрдЬрдоा реЩрд░ाрдм рдХрд░ рджिрдпा рдФрд░ рдЙрд╕рд╕े рдЙрдд्рдкрди्рди рдЕрд╕рд╣рдЬ рднाрд╡ реЪреЫрд▓ рдПрд╡рдо рд╣िрди्рджी реЪреЫрд▓ рдХे рдордз्рдп рдЧрд╣рд░ाрддी рдЦाрдИ рдХा рдк्рд░рдоुрдЦ рдХाрд░рдг рдмрдиाрд░рд╕ूрд▓ рдЕрд╣рдордж ‘рд╕ाрдЧрд░’ рд▓िрдЦрддे рд╣ैं рдХि “реЪреЫрд▓ рдЕрд░рдмी рд╕े рдлाрд░рд╕ी,рдлाрд░рд╕ी рд╕े рд╣िрди्рджी рддрдеा рд╣िрди्рджी рд╕े рдЙрд░्рджू рдоें рдЖрдпीрд▓ेрдХिрди рд╣िрди्рджी рдоें реЪреЫрд▓ рдХा рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕्рд╡рд░ुрдк рдкрд░рдо्рдкрд░ाрдЧрдд (рдЙрд░्рджू) реЪреЫрд▓ рд╕े рд╕ीрдзा рдк्рд░рднाрд╡िрдд рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ैрдЬैрд╕े рдХि-
      1.      реЪреЫрд▓ рдХे рдХाрд░рдг рдЙрд░्рджू рдФрд░ рд╣िрди्рджी ‘рджो рд╕рдЧी рдмрд╣िрдиों’ рдЬैрд╕ी рдирдЬрджीрдХ рдЖрдИं.рдЙрд░्рджू рдХी рдиреЮाрд╕рдд рдФрд░ рд░ूрдоाрдиिрдпрдд рдиे рдХाрд╡्рдпрдХाрд░ों рдХो рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХिрдпा, рд╡рд╣ीं рдЙрд░्рджू рдХी рд╢рдм्рджाрд╡рд▓िрдпाँ рд╣िрди्рджी рдоें рдЖрд╕ाрдиी рд╕े рдЖрдд्рдорд╕ाрдд рдХрд░ рд▓ी рдЧрдИ
      2.      реЪреЫрд▓ рдкреЭрдиे-рд▓िрдЦрдиे рдХे рд▓िрдП рд▓ोрдЧों рдиे рдЕрд░рдмी-рдлाрд░рд╕ी рдФрд░ рдЙрд░्рджू рд╕ीрдЦीрдЙрд░्рджू реЪреЫрд▓ों рдХे рдЪुрдиिрди्рджा рджीрд╡ाрди рд╣िрди्рджी рдоें рднाрд╖्рдпांрддрд░िрдд рдХिрдпे/рдХрд░ाрдпे рдЧрдпे, рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╣िрди्рджी рдХे рд╕ाрд╣िрдд्рдпाрдЧाрд░ рдоें рд╢्рд░ी-рд╡ृрдз्рджि рд╣ुрдИ
      3.      реЪреЫрд▓ рдХी рдЧрд╣рд░ाрдИ рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХे рд▓िрдП рд▓ोрдЧों рдиे рд╕ूрдлी рд╡िрдЪाрд░рдзाрд░ा рдХा рд╡िрд╢рдж рдЕрдз्рдпрдпрди рдХिрдпा
      4.      рд╣िрди्рджी рдоें рдЙрд░्рджू-рдЕрджрдм рдХी рддрд░рд╣ рдЗрд╕्рд▓ाрд╣ (рд╢ाрдЧिрд░्рдж рдХा рдЕрдкрдиी рдХाрд╡्рдп-рд░рдЪрдиा рджिрдЦाрдиे рдкрд░ рдЙрд╕्рддाрдж рд╡्рджाрд░ा рдЙрд╕рдоें рдХिрдпा рдЧрдпा рдХрд▓ाрдд्рдордХ рд╕ंрд╢ोрдзрди/рд╕ुрдзाрд░) рдХी рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХी рдЬा рд░рд╣ी рд╣ैрд╕ाрдЬ рдЬрдмрд▓рдкुрд░ी (рдЬрдмрд▓рдкुрд░), рдЪрди्рдж्рд░рд╕ेрди ‘рд╡िрд░ाрдЯ’ (рдЗрди्рджौрд░), рддрдеा рд╕्рд╡ाрдоी рд╢्рдпाрдоाрдиंрджрди рд╕рд░рд╕्рд╡рддी ‘рд░ौрд╢рди’ (рдирдИ рджिрд▓्рд▓ी) рдиे рдЕрдкрдиी рд╕ंрдеाрдЧрдд рд╕ंрдЧोрд╖्рдаिрдпों рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдЕрдиुрдЬ-реЪреЫрд▓рдХाрд░ों рдХो рдЖрджрд░्рд╢ реЪреЫрд▓ рдХे рдЧुрд░ рд╕िрдЦाрдиे рдХे рдк्рд░рд╢рд╕्рдд-рдк्рд░рдпाрд╕ рдХिрдпे ‘рд╕ाрдЬ’ рдФрд░ ‘рд░ौрд╢рди’ рдЕрдм рдЗрд╕ рджुрдиिрдпा рдоें рдирд╣ीं рд░рд╣े, рдкрд░рди्рддु рд╡िрд░ाрдЯ рдХी реЪреЫрд▓-рдкाрдард╢ाрд▓ा рдмрджрд╕्рддूрд░ рдЬाрд░ी рд╣ै рджрд░рд╡ेрд╢ рднाрд░рддी (рд╕рдо्рдкाрджрдХ-реЪреЫрд▓ рдХे рдмрд╣ाрдиे) рдбॉ рдорд╣ेंрдж्рд░ рдЕрдЧ्рд░рд╡ाрд▓ (рд╕рдо्рдкाрджрдХ-рдирдИ реЪреЫрд▓) рдФрд░ рднाрдиुрдоिрдд्рд░ (рд╕рдо्рдкाрджрдХ-реЪреЫрд▓ рдЧрд░िрдоा) рд╡्рджाрд░ा рднी реЪреЫрд▓ рдХे рдкрдХ्рд╖ рдоें рд╕्рддुрдд्рдп рдХाрд░्рдп рдХिрдпे рдЬा рд░рд╣े рд╣ैं
     5.      рд╣िрди्рджी рдХाрд╡्рдп рдоें реЪреЫрд▓ рдХे рд░ूрдк рдоें рдЫंрдж рдХी рд╡ाрдкिрд╕ी рд╣ुрдИ рд╣ै, рд▓рдп рдХी рд╡ाрдкिрд╕ी рд╣ुрдИ рд╣ैрдХрд╡िрддा рдХा рд╕рд╣рдЬ рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдмреЭा рд╣ैрдЫंрдж рдоुрдХ्рдд рдХрд╡िрддा рдХी рдУрд░ рдоुрдбрддी рдХाрд╡्рдпрдзाрд░ा реЪреЫрд▓ рд╡िрдзा рдХो рдкाрдХрд░ рдЖрдХृрд╖्рдЯ рднी рд╣ुрдИ рдФрд░ рдЖрд╢्рд╡рдд рднी
     6.      реЪреЫрд▓ рдХे рд╢िрд▓्рдк рдФрд░ рдХрде्рдп рдкрд░ рдХेрди्рдж्рд░िрдд рдХрд╡ि рдЕрдм рдирдпे рдк्рд░рддीрдХ, рдмिрдо्рдм рдФрд░ рдоिрдердХों рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╣िрди्рджी рдХाрд╡्рдп рдоें рдЪрдордХ рдПрд╡рдо् рдЪुрдЯीрд▓ाрдкрди рд▓ाрдиे рдХे рдк्рд░рдпाрд╕ рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैंрдпрд╣ реЪреЫрд▓ рдХा рд╣िрди्рджी рдХाрд╡्рдпрдзाрд░ा рдкрд░ рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдк्рд░рднाрд╡ рд╣ै                                        

рди рдЪाрд╣рддे рд╣ुрдП рднी рдЙрд░्рджू реЪреЫрд▓ рдХे рдХुрдЫ рд╡िрдзाрдЧрдд рджोрд╖ рд╣िрди्рджी рдХी реЪреЫрд▓ों рдоें рдкाрдпे рдЬा рд░рд╣े рд╣ैंрдЬैрд╕े рдХि-
   рдЕ)   рдЙрд░्рджू рдХे рдЫंрдж рд╡िрдзाрди рдоें рдЬрд░ुрд░рдд рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдоाрдд्рд░ा рдШрдЯाрдХрд░ рд╢рдм्рджों,рд╢рдм्рджांрд╢ों рдФрд░ рдЙрдирдХे рд╕рдоूрд╣ों рдХो рд╕рд╣ी рд░ुрдХрди рдХे рд╡рдЬрди рдоें рд▓ाрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै
   рдЖ) рдЙрд░्рджू рдЧреЫрд▓ों рдоें ‘рдЕрд▓िреЮ’ рдХा рдХाрдлिрдпा рдЬ्рдпाрджाрддрд░ рдк्рд░рдпोрдЧ рд╣ोрддा рд░рд╣рддा рд╣ै, реЪाрд▓िрдм рдХा ‘рдЕрди्рджाрдЬे-рдмрдпाँ’ рдХुрдЫ рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рд╣ै-
рджिрд▓-рдП- рдиाрджाँ рддुрдЭे рд╣ुрдЖ рдХ्рдпा рд╣ै,
рдЖрдЦिрд░ рдЗрд╕ рджрд░्рдж рдХी рджрд╡ा рдХ्рдпा рд╣ै
рдЗрд╕рдоें рд╣ुрдЖ, рджрд╡ा рдмрдЧैрд░рд╣ рдмрдЧैрд░рд╣ рдоें рдЕрд▓िреЮ рдХा рдХाрдлिрдпा рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рд╣ैрдРрд╕ी рд╣ी рджुрд╖्рдпрди्рдд рдиे рдПрдХ реЪреЫрд▓ рдХрд╣ी-
рдпे рд╕ाрд░ा рдЬिрд╕्рдо рдЭुрдХрдХрд░ рдмोрдЭ рд╕े рджुрд╣рд░ा рд╣ुрдЖ рд╣ोрдЧा,
рдоैं рд╕рдЬрджे рдоें рдирд╣ीं рдеा, рдЖрдкрдХो рдзोрдХा рд╣ुрдЖ рд╣ोрдЧा
рдЗрд╕рдоें рджुрд╣рд░ा, рдзोрдХा рдЗрдд्рдпाрджि рдоें рдЕрд▓िреЮ рдХे рдХाрдлिрдпे рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рд╣ैं
рд╡ैрд╕े, рд╣िрди्рджी реЪреЫрд▓ рдХे рд╡िрд╕्рддृрдд рдк्рд░рднा-рдордг्рдбрд▓ рдиे рдЙрд░्рджू реЪреЫрд▓ рдХो рднी рдЧрд╣рд░े рддрдХ рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХिрдпा рдФрд░ рдЙрд╕ (рдЙрд░्рджू-реЪреЫрд▓) рдоें рдХुрдЫ рдЖрдоूрд▓рдЪूрд▓ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рджिрдЦाрдИ рджिрдП; рдЬैрд╕े рдХि-
рдЧреЫрд▓ें рдЕрдм ‘рдЧрдЬाрд▓-рдЪрд╢्рдо’ (рдЗрдо्рдк्рд▓ाрдЗрдб рдЕрд░्рде-рдоृрдЧрдирдпрдиिрдпों рд╕े рдмाрддрдЪीрдд) рд╕े рд╣рдЯрдХрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕рд░ोрдХाрд░ों рд╕े рдЬुреЬ рдЧрдпीं рд╣ैंрдЕрдм рддो рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ, рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ, рдзाрд░्рдоिрдХ, рдЖрд░्рдеिрдХ, рдордиोрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиि рдХ,рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдПрд╡рдо् рдкौрд░ाрдгिрдХ рд╡िрд╖рдпों рдкрд░ рдЧреЫрд▓ें рд▓िрдЦीं рдЬा рд░рд╣ीं рд╣ैं
·         рдмреЬे-рдмреЬे рд╢ाрдпрд░ों рдХी рд╢ाрдпрд░ी рджेрд╡рдиाрдЧрд░ी рдоें рдЫрдк рд░рд╣ी рд╣ैрд╡े рдЕрдм рд╣िрди्рджी рдоें рд▓िрдЦ рд░рд╣े рд╣ैंрдбा.рдмрд╢ीрд░ рдмрдж्рд░ рдХा рдПрдХ рджीрд╡ाрди рд╣ै, ‘рдЖрд╕ (рд╡ाрдгी рдк्рд░рдХाрд╢рди рд╕े рдк्рд░рдХाрд╢िрдд)-рдЬिрд╕рдХा рдорд╢рд╣ूрд░ рд╢े`рд░ рд╣ै---
рдЙрдЬाрд▓े рдЕрдкрдиी рдпाрджों рдХे рд╣рдоाрд░े рд╕ाрде рд░рд╣рдиे рджो,
рди рдЬाрдиे рдХिрд╕ рдЧрд▓ी рдоें рдЬिрди्рджрдЧी рдХी рд╢ाрдо рд╣ो рдЬाрдпे
·        
   рдХрд╡ि-рд╕рдо्рдоेрд▓рдиों рдФрд░ рдоुрд╢ाрдпрд░ों рдХा ‘рдЧंрдЧा-рдЬрдоुрдиी’ рд░ूрдк рдЕрдХ्рд╕рд░ рджेрдЦрдиे рдХो рдоिрд▓рддा рд╣ैрдоुрд╢ाрдпрд░ों рдоें рд╢ाрдпрд░ рд╣िрди्рджी реЪреЫрд▓ рдкреЭрдХрд░ рд╡ाрд╣-рд╡ाрд╣ी рд▓ुрдЯрддे рд╣ैंрдлिрд▓्рдоों рдоें реЪреЫрд▓ों рдХे рдЕрдкрдиे рд░ंрдЧ рдФрд░ рд╢ेрдб्рд╕ рд╣ैं
·         рд╕्рдХूрд▓ рдПрд╡рдо् рд╕्рдиाрддрдХ рд╕्рддрд░ рдХे рд╣िрди्рджी рдкाрда्рдпрдХ्рд░рдо рдоें рд░ंрдЧ, рдиेрдкाрд▓ी, рдмрдЪ्рдЪрди, рджुрд╖्рдпंрдд, рдиीрд░рдЬ рдФрд░ рд╡िрд░ाрдЯ рдЬैрд╕े реЪреЫрд▓рдХाрд░ рд╣ैंрджुрд╖्рдпंрдд рдХी -‘рд╣ो рдЧрдИ рд╣ै рдкीрд░ рдкрд░्рд╡рдд рд╕ी рдкिрдШрд▓рдиी рдЪाрд╣िрдП’ рдордз्рдпрдк्рд░рджेрд╢ рдоें рдХрдХ्рд╖ा резрез рдХे рдХोрд░्рд╕ рдоें рддрдеा рд╡िрд░ाрдЯ рдХी-
                 
‘рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ों рдиे рдХी рд╣ोрдЧी рдкрд░ рдЕрдм рдХुрд░рд╡ाрдиी рдХौрди рдХрд░े,
                   рд╕рдд्рддा рдЫोреЬ рд╕реЬрдХ рдкрд░ рдЖрдпे рдпрд╣ рдиाрджाрдиी рдХौрди рдХрд░े’     
(рд╕ाрд╣िрдд्рдп-рдХрд▓рд╢/рдкृрд╖्рда129)
рдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдХे рдХाрд▓ेрдЬ рдоें рдкрдвाрдИ рдЬा рд░рд╣ी рд╕ुрдк्рд░рд╕िрдз्рдж рдЧреЫрд▓ рд╣ैрдЕрд▓ाрд╡ा рдЗрд╕рдХे, рджेрд╢ рдХे рд╡िрднिрди्рди- рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдЪुрдиिрди्рджा реЪреЫрд▓рдХाрд░ों рдФрд░ рдЙрдирдХी рд╡िрд╡िрдз-рдЖрдпाрдоी реЪреЫрд▓ों рдкрд░ рдЕрддि рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╢ोрдз рдХाрд░्рдп рдХрд░ा рд░рд╣े рд╣ैं, рдпрд╣ реЪреЫрд▓ рдХे рдкрдХ्рд╖ рдоें рд╢ुрдн- рд╕ंрдХेрдд рд╣ै
·         рдкреЬोрд╕ी рджेрд╢ рдкाрдХिрд╕्рддाрди рдоें рджोрд╣ा-реЪреЫрд▓ рдХी рдЕрдЪ्рдЫी рдкूंрдЫ-рдкрд░рдЦ рд╣ैрд╕рд╣рдмा рдЕрдЦ्рддрд░ рдХी рдПрдХ рджोрд╣ा реЪреЫрд▓ рдХा рдорддрд▓ा рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╣ै

рдХрдм рддो рд╕्рд╡рдпंрд╡рд░ рджिрди рдЖрдпेрдЧा, рд╣ोрдЧा рдЕंрдд рд╡िрдпोрдЧ,
рд╕рдкрдиों рдХी рд╕ंрдЬोрдЧिрддा,рддुрдЭрд╕े рдХрдм рд╣ोрдЧा рд╕ंрдЬोрдЧ

рд╣ाँ! рд╡рд╣ाँ рджोрд╣ा-рдЫंрдж рдк्рд░рдпोрдЧ рдХी рдЕрдкрдиी рд╕ीрдоाрдПं рднी рд╣ैं рдФрд░ рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рднीрддрднी рддो рдЖрдЪाрд░्рдп рднрдЧрд╡рдд рджुрдмे рдХрд╣рддे рд╣ैं-“рдкрд░рдо्рдкрд░ाрдЧрдд рдмрд╣рд░ों рд╕े рдмाрд╣рд░ рдиिрдХрд▓рдиे рдХी рдЫрдЯрдкрдЯाрд╣рдЯ рдоें реЪреЫрд▓рджा ‘рджोрд╣ा-реЪреЫрд▓’ рдХा рдлाрд░्рдоेрдЯ рдкाрдХрд░ рд░ाрд╣рдд рдХी рд╕ाँрд╕ рд▓े рд░рд╣े рд╣ैं
·         рдЙрд░्рджू реЪреЫрд▓ рдоें рдЕрдм рд╕ाрджрдЧी рдХो рдкрд╕ंрдж рдХिрдпा рдЬाрдиे рд▓рдЧा рд╣ै рдЖрдо рдмोрд▓рдЪाрд▓ рдХी рднाрд╖ा, рдЙрд╕рдоें рджेрд╢рдЬ рдФрд░ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ीрдп рднाрд╖ा рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рджेрдЦрдиे рдоिрд▓рддा рд╣ैрдЕрдм рд╕ाрдл-рд╕ुрдерд░ी, рдзीрд░-рдЧंрднीрд░ рдФрд░ рдирд╡ीрди рд╡िрдЪाрд░ों рд╕े рдпुрдХ्рдд рд╕рдорд╕ाрдордпिрдХ рдЧреЫрд▓ें рдХрд╣ी рдЬा рд░рд╣ी рд╣ैं
·        
   реЪреЫрд▓ рдоें рдЕрдм рдирдпे рдк्рд░рдпोрдЧों рдХो рдоाрди्рдпрддा рдоिрд▓рдиे рд▓рдЧी рд╣ैрдордХрддा рдХे рдиिрдпрдо рд╢िрдеिрд▓ рд╣ो рдЧрдпे рд╣ैंрдмेрдордХрддा рдЧреЫрд▓ें рднी рдоिрд▓ рдЬाрддी рд╣ैंрдордХрддा рдоें рддреЩрд▓्рд▓ुрд╕ рдоिрд▓рддा рд╣ै рдФрд░ рдмिрдиा рддреЩрд▓्рд▓ुрд╕ рдХी рдЕрд╕ंрдЦ्рдп рдЧреЫрд▓ेंрд╢े`рд░ рдХрд╣рдиे рдХे рд▓िрдП рд░рджीреЮ рдмांрдЫिрдд рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै, рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рдирд╣ींрдмेрд░рджीрдл рдЕрд╢рдЖрд░ рднी рдк्рд░рдЪрд▓рди рд╣ैं

рджेрд░ рд╕े рд╣ी рд╕рд╣ी, рдЖрдЬ рдЧреЫрд▓ें рдХोрдаी-рдХोрдаे рд╕े рдЙрддрд░рдХрд░ рдЧрд▓ी-рдХूंрдЪों рдоें рд╡िрдЪрд░рдг рдХрд░рддी рд╣ुрдИ рдЧ्рд░ाрдо-рдЪौрдкाрд▓ों рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪ рдЪुрдХीं рд╣ैंрдоाрдирд╕ рдХी рдЕрд░्рдзाрд▓िрдпों, рдШाрдШ-рднрдб्рдбрд░ी рдХी рдХрд╣ाрд╡рддों рдФрд░ рдиिрд░्рдЧुрдиिрдпों рдХी рд╕ाрдЦिрдпों рдХे рд╕рдоाрди реЪреЫрд▓ों рдХे рд╢े`рд░ рдЖрдордЬрди рдХी рдХрд╣рди рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा рдмрди рд░рд╣े рд╣ैंреЪреЫрд▓ों рдХो рдЕрдм рди рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ-рдЕрдиुрд╢ंрд╕ा рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ै рдФрд░ рди ‘реЮाрд░िрдЧुрд▓ рдЗрд╕्рд▓ाрд╣’ (рдПрдХ рдРрд╕ी рдЕрд╡рд╕्рдеा, рдЬрдм рд╢ाрдЧिрд░्рдж рдХो рдЕрдкрдиे рдЙрд╕्рддाрдж рд╕े рдЗрд╕्рд▓ाрд╣ рдХी рдЬрд░ुрд░рдд рдирд╣ीं рд╣ोрддी) рдХी рд╡ैрд╕े, реЪреЫрд▓ рдХे рдкрдХ्рд╖ рдоें рдпрджि рдХुрдЫ рдХрд░рдиा рд╣ी рд╣ै рддो рдХेрд╡рд▓ рдЗрддрдиा рдХि рдЗрд╕ рдХोрдорд▓-рд╡िрдзा рдХो рднाрд╖ाрдИ-рд╕ांрдк्рд░рджाрдпिрдХрддा рдХी рд▓рдкрдЯों рдоें рдЭुрд▓рд╕рдиे рд╕े рдмрдЪाрдпा рдЬाрд╡े

рдмुрдзрд╡ाрд░, 1 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ 2014

рд░ाрдордЪрд░िрддрдоाрдирд╕ рдоें рд╢ौрд░्рдп

рдкрд░рдоाрдд्рдоा рдХे рд╕рдорд╕्рдд рд▓ौрдХिрдХ рдФрд░ рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рдорд░्рдпाрджाрдУं рдХा рд╕ाрдХाрд░ рд╡िрдЧ्рд░рд╣ рдмрдирдХрд░, рд░рдШुрдХुрд▓ рдоें, рд░ाрдЬा рджрд╢рд░рде рдХे рдЬ्рдпेрд╖्рда рдкुрдд्рд░ рдХे рд░ूрдк рдоेंрдЕрд╡рддрд░िрдд рд╣ुрдП। рд▓ोрдХ рдФрд░ рд╡ेрдж рдоें рдХ्рд╖рдд्рд░िрдпों рдХे рдЬिрди рд╕ाрдд рд╕्рд╡ाрднाрд╡िрдХ рдЧुрдгों рдХी рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдпрддा рдк्рд░рддिрдкाрджिрдд рдХी рд╣ै, рдпрдеा-
рд╢ौрд░्рдпं рддेрдЬो рдзुрддिрд░्рджाрдХ्рд╖्рдпं рдпुрдз्рджे рдЪाрдк्рдп рдкрд▓ाрдпрдирдо।
рджाрдирдоीрд╢्рд╡рд░ рднाрд╡рд╢्рдЪ рдХ्рд╖ाрдд्рд░рдХрд░्рдо рд╕्рд╡ाрднाрдЬрдо।।

(рдЧीрддा-18/42)
рдЕрд░्рдеाрдд рд╢ौрд░्рдп, рддेрдЬ, рдзैрд░्рдп, рдиिрдкुрдгрддा, рдпुрдз्рдж рд╕े рди рднाрдЧрдиा, рджाрдирд╢ीрд▓рддा рдФрд░ рдИрд╢्рд╡рд░ीрдп рднाрд╡----рд╡े рд╕рднी рд╕ाрд░-рд░ूрдк рдоें рд░ाрдо рдоें рд╕рдоाрд╣िрдд рд╣ैं। рд░ाрдордЪрд░िрддрдоाрдирд╕ рдХे рдк्рд░рд╕ंрдЧाрдиुрдХूрд▓ рджोрд╣े/рдЕрд░्рдзाрд▓िрдпाँ рдорд╣ाрдиाрдпрдХ рд░ाрдо рдХा рдЧुрдгाрдиुрд╡ाрдж рддो рд╣ैं рд╣ी, рдЙрди्рд╣ें рдкреЭ-рд╕ुрдирдХрд░ рдХ्рд╖рдд्рд░िрдп-рдзрд░्рдо рдФрд░ рднाрд░рддीрдп-рд╕ंрд╕्рдХाрд░ рднी рдзрди्рдпрддा рдХा рдЕрдиुрднрд╡ рдХрд░рддे рд╣ैं।
рдХрд╣рддे рд╣ैं, рдЬो рд╢ूрд░ рдирд╣ीं рд╡рд╣ рдХ्рд╖рдд्рд░िрдп рдирд╣ीं। рджुрд░्рджांрдд рдПрд╡ं рдмрд▓рд╡ाрди рд╢рдд्рд░ु рдХा рд╕ाрдордиा рдХрд░рддे рд╕рдордп рднрдпрднीрдд рди рд╣ोрдиा, рди्рдпाрдпрдпुрдХ्рдд рдпुрдз्рдж рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╕рджैрд╡ рддрдд्рдкрд░ рд░рд╣рдиा рдФрд░ рдЕрд╡рд╕рд░ рдЖрдиे рдкрд░ рд╕ाрд╣рд╕рдкूрд░्рдг рддрд░ीрдХे рд╕े рдпुрдз्рдж рдХрд░рдиा рд╣ी рд╢ूрд░рд╡ीрд░рддा рд╣ै। рдоुрдиि рд╡िрд╢्рд╡ाрдоिрдд्рд░ рдХे рдпрдЬ्рдЮ-рд░рдХ्рд╖ाрд░्рде рдЧрдпे рд░ाрдо-рд▓рдХ्рд╖्рдордг, рд╡рд╣ाँ рдоाрдпाрд╡ी рддाреЬрдХा рдФрд░ рд╕ुрдмाрд╣ु рдХा рд╡рдз рдХрд░рддे рд╣ैं, рдоाрд░ीрдЪ рдмिрдиा рдлрд▓ рд╡ाрд▓े рдмाрди рд╕े рд╕ौ рдпोрдЬрди рджूрд░ рдЬा рдЧिрд░рддा рд╣ै।
рдЬрдирдХрд╕рднा рдоें рд╢िрд╡-рдзрдиुрд╖ рдЯूрдЯрдиे рдкрд░ рдХ्рд░ोрдзिрдд рдкрд░рд╢ुрд░ाрдо рдХी рдЪुрдиौрддी рдХा рд╕ाрд╣рд╕рдкूрд░्рдг рдк्рд░рдд्рдпुрдд्рддрд░ рджेрддे рд╣ुрдП рд░ाрдо рдЕрдкрдиी рдЧौрд░рд╡рд╢ाрд▓ी рд╡ंрд╢-рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдФрд░ рдХ्рд╖рдд्рд░िрдп-рдзрд░्рдо рдХा рднी рд╕्рдорд░рдг рдХрд░рддे рд╣ैं-
рджेрд╡ рджрдиुрдЬ рднूрдкрддि рднрдЯ рдиाрдиा,
рд╕рдо рдмрд▓ рдЕрдзिрдХ рд╣ोрдЙ рдмрд▓рд╡ाрдиा।
рдЬों рд░рди рд╣рдорд╣ि рдкрдЪाрд░ै рдХोрдК,
рд▓рд░рд╣िं рд╕ुрдЦेрди рдХाрд▓ु рдХिрди рд╣ोрдК।
рдХ्рд╖рдд्рд░िрдп рддрдиु рдзрд░ि рд╕рдорд░ рд╕рдХाрдиा,
рдХुрд▓ рдХрд▓ंрдХ рддेрд╣िं рдкाрд╡рд░ рдЖрдиा।
рдХрд╣рдК рд╕ुрднाрдК рди рдХुрд▓рд╣ि рдк्рд░рд╕ंрд╕ी,
рдХाрд▓рд╣ु рдбрд░рд╣िं рди рд░рди рд░рдШुрд╡ंрд╕ी।

(рдмाрд▓/284/1-4)
рдЪिрдд्рд░рдХूрдЯ рдоें рдЬрдм рднрд░рдд рд╕ेрдиा рд╕рд╣िрдд рдк्рд░рднु рд░ाрдо рд╕े рдоिрд▓рдиे рдЖрддे рд╣ैं рддрдм рдпुрдз्рдж рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиा рдХो рд╕ंрдЬ्рдЮाрди рдоें рд▓ेрддे рд╣ुрдП рд▓рдХ्рд╖्рдордг рдЕрдХेрд▓े рд╣ी рднрд░рдд рдПрд╡рдо् рдЙрдирдХी рд╕ेрдиा рд╕े рдоुрдХाрдмрд▓ा рд╣ेрддु рддैрдпाрд░ рд╣ो рдЬाрддे рд╣ैं। рдпрд╣ рдЕрд▓рдЧ рдмाрдд рд╣ै рдХि рднрд░рдд рдХा рдоंрддрд╡्рдп рд╡्рджंрдж рдпा рдпुрдз्рдж рдХрджाрдкि рдирд╣ीं рдеा।
рддैрд╕िрд╣िं рднрд░рддрд╣ि рд╕ेрди рд╕рдоेрддा,
рд╕ाрдиुрдЬ рдиिрджрд░ि рдиिрдкрддाрдК рдЦेрддा।
рдЬों рд╕рд╣ाрдп рдХрд░ рд╕ंрдХрд░ू рдЖрдИ,&
рддों рдоाрд░рдК рд░рди рд░ाрдо рджोрд╣ाрдИ। 

(рдЕрдпोрдз्рдпा/230/7-8)
рдЦрд░-рджूрд╖рдг рд╕े рдпुрдз्рдж рдоें рд╢ूрд░рд╡ीрд░рддा рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдХ्рд╖рдд्рд░िрдп рдзрд░्рдо рдХे рдЕрди्рдп рдЧुрдгों рдХी рднी рд╡िрд╢рдж рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рдХी рдЧрдИ рд╣ै-
рд╣рдо рдХ्рд╖рдд्рд░िрдп рдоृрдЧрдпा рдмрди рдХрд░рд╣ीं,
рддुрдо्рд╣ рд╕े рдЦрд▓ рдоृрдЧ рдЦोрдЬрдд рдлिрд░рд╣िं।
рд░िрдкु рдмрд▓рд╡ाрди рджेрдЦ рдирд╣ीं рдбрд░рд╣ीं,
рдПрдХ рдмाрд░ рдХाрд▓рд╣ु рд╕рди рд▓рд░рд╣िं।
рдЬрджрдкि рдордиुрдЬ рджрдиुрдЬ рдХुрд▓ рдШाрд▓рдХ,
рдоुрдиि рдкाрд▓рдХ рдЦрд▓ рд╕ाрд▓рдХ рдмाрд▓рдХ।
рдЬों рди рд╣ोрдИ рдмрд▓ рдШрд░ рдлिрд░ि рдЬाрд╣ू,
рд╕рдорд░ рд╡िрдоुрдЦ рдоैं рд╣рддрдК рди рдХाрд╣ू।
рд░рди рдЪреЭी рдХрд░िрдЕ рдХрдкрдЯ рдЪрддुрд░ाрдИ,
рд░िрдкु рдкрд░ рдХृрдкा рдкрд░рдо рдХрджрд░ाрдИ।

(рдЕрд░рдг्рдп/19/9-13)
рд╢्рд░ी рд░ाрдо рдХी рд╢ूрд░рд╡ीрд░рддा рдХी рдк्рд░рд╢ंрд╕ा рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдоाрд░ीрдЪ,рд░ाрд╡рдг рд╕े рдХрд╣рддा рд╣ै--
рдЬों рдирд░ рддाрдд рддрджрдкि рдЕрддि рд╕ूрд░ा,
рддिрди्рд╣рд╣ि рд╡िрд░ोрдз рди рдЖрдЗрд╣ि рдкूрд░ा।

(рдЕрд░рдг्рдп/28/8)
рдЬेрд╣िं рддाреЬрдХा рд╕ुрдмाрд╣ु рд╣рддि рдЦंрдбेрдЙ рд╣рд░ рдХोрджंрдб,
рдЦрд░ рджूрд╖рдг рддिрд╕िрд░ा рдмрдзेрдЙ, рдордиुрдЬ рдХि рдЕрд╕ рдмрд░िрд╡ंрдб।

(рдЕрд░рдг्рдп/28)
                                                                                                     -рд╕ुрд░ेрди्рдж्рд░ рд╕िंрд╣ рдкंрд╡ाрд░

рдЗрдирд╕े рдоिрд▓ी рджрд╢рд╣рд░ा рдкрд░्рд╡ рдХी рд╣ाрд░्рджिрдХ рд╢ुрднрдХाрдордиाрдпे:
рез) рдаाрдХुрд░ рд╡рди्рд╢рдЧोрдкाрд▓ рд╕िंрд╣ рд╕िрд╕ोрджिрдпा, рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖,
рдЕрдЦिрд▓ рднाрд░рддीрдп рдХ्рд╖рдд्рд░िрдп рдзрд░्рдо рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рд╢ोрдз рдПрд╡рдо рд╕рдорди्рд╡рдп рд╕ंрд╕्рдеाрди
реи) рдаाрдХुрд░ рд▓рдЦ рд╕िंрд╣ рднाрдЯी, рдкूрдирдордирдЧрд░, рдЬैрд╕рд▓рдоेрд░
рей) рдаाрдХुрд░ рдмрдж्рд░ी рдиाрд░ाрдпрдг рд╕िंрд╣ рдкрд╣ाреЬी, рдоैрд╕ूрд░
рек) рдаाрдХुрд░ рдЬिрддेрди्рдж्рд░ рдХुрдоाрд░ рд╕िंрд╣, рд╡ैрд╢ाрд▓ी (рдмिрд╣ाрд░)
рдзрди्рдпрд╡ाрдж 

рдаाрдХुрд░ рд░рдоेрд╢ рд░ाрдШрд╡ рдЦुрд▓ी рдЪुрдиौрддी  рдХी рд╕рдо्рдкाрджрдХीрдп рдоें рд▓िрдЦрддे рд╣ैं-
рдПрдХ рд╕्рд╡ाрдоीрдЬी рд╡ैрд╢्рдп рдкрд░िрд╡ाрд░ рдоें рдмैрдаे рдЪрд░्рдЪा рдХрд░ рд░рд╣े рдеे। рдЙрдирдХा рдХрд╣рдиा рдеा рдХि рдк्рд░ाрдЪीрди рдХाрд▓ рдоें рд╕्рдеाрдкिрдд рд╡рд░्рдг рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХे рджो рд╡рд░्рдг рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг рдФрд░ рдХ्рд╖рдд्рд░िрдп рддो рд▓рдЧрднрдЧ рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ो рдЧрдпे рд╣ैं। рдХोрдИ рднी рдЕрдкрдиे рдзрд░्рдо рдЕрд░्рдеाрдд рдХрд░्рддрд╡्рдп рдХा рдкाрд▓рди рдирд╣ीं рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ै। рдЪрддुрд░्рде рд╡рд░्рдг рд╢ूрдж्рд░ рдХा рднी рд▓рдЧрднрдЧ рд╕рдлाрдпा рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै। рдХोрдИ рднी рд╕ेрд╡ा рдирд╣ीं рдХрд░рдиा рдЪाрд╣рддा рд╣ै। рдкूрд░ा рдХा рдкूрд░ा рд╕рдоाрдЬ рд╡ैрд╢्рдп рд╣ो рдЧрдпा рд╣ै। рд╕ोрдЪिрдпे! рд╡िрдЪाрд░िрдпे!!

рд░рд╡िрд╡ाрд░, 27 рдЬुрд▓ाрдИ 2014

рдирдоाрдоि рдЧंрдЧे

рдмाрдд рддрдм рдХी рд╣ै, рдЬрдм рд╕рд░рд╕्рд╡рддी рдеी, рдпрдоुрдиा рдеी рдкрд░рди्рддु рдЧंрдЧा рдирд╣ीं рдеी। рддрдм, рдЖрд░्рдпाрд╡рд░्рдд рдоें рд╕ूрд░्рдпрд╡ंрд╢ी рд░ाрдЬा рд╕рдЧрд░ рдХा рд╕ाрдо्рд░ाрдЬ्рдп рдеा। рдЙрдирдХे рд░ाрдЬ्рдп рдоें рдПрдХ рдмाрд░ рднрдпाрдирдХ рдЕрдХाрд▓ рдкреЬा, рдк्рд░рдЬा рдмूँрдж-рдмूँрдж рдкाрдиी рдХे рд▓िрдП рддрд░рд╕ рдЧрдИ। рдЦेрддों рдоें рджाрдиा рднी рдирд╣ीं рдЙрдЧा। рд░ाрдЬा рдиे рдЕрд╢्рд╡ (рез)- рдоेрдШ рдпрдЬ्рдЮ (реи) рдХिрдпा। рд╕्рд╡рд░्рдЧ рдХे рд░ाрдЬा (рей) рдЗрди्рдж्рд░ рдиे рдИрд░्рд╖्рдпाрд╡рд╢ рдпрдЬ्рдЮ рдХा рдШोрдбा рдЪुрд░ाрдпा рдФрд░ рдХрдкिрд▓ рдоुрдиि рдХे рдЖрд╢्рд░рдо рдоें рдЫिрдкा рджिрдпा। 60 рд╣рдЬाрд░ рд╕рдЧрд░-рдкुрдд्рд░ों (рек) рдиे рдоुрдиि рдкрд░ рдЪोрд░ी рдХा рдЖрд░ोрдк рд▓рдЧाрдпा। рдиिрд░्рджोрд╖-рдХрдкिрд▓ рдоुрдиि рдХी рдХ्рд░ोрдзाрдЧ्рдиि рдоें рд╕рдЧрд░-рдкुрдд्рд░ рдЬрд▓ рдЧрдП (рел)। рдЙрдирдХे рдЙрдз्рджाрд░ рд╣ेрддु рдкीреЭी-рджрд░-рдкीреЭी рдк्рд░рдпाрд╕ рд╣ुрдП। рдЕрд╕рдоंрдЬрд╕ рдкीрдЫे, рдЕंрд╢ुрдоाрди, рджिрд▓ीрдк рдФрд░ рдЕंрдд рдоें рднाрдЧीрд░рде рдиे рдЧंрдЧा рдХो рд╕्рд╡рд░्рдЧ рд╕े рдЙрддाрд░ा (рем), рднрдЧрд╡ाрди рд╢िрд╡ рдХी рдЬрдЯाрдУं рд╕े рд╣ोрдХрд░ (рен) рдЧंрдЧाрдЬी рдзрд░рддी рдкрд░ рдЖрдпीं рдФрд░ рд╕рдЧрд░-рдкुрдд्рд░ рдЬीрд╡िрдд рд╣ो рдЧрдП (рео)।
рдЖрд░्рдп्рдпрди-рд╡िрдЬрдп' рдоें рдаाрдХुрд░ рд╣рд░рдиाрдорд╕िंрдШ рдЪौрд╣ाрди рд▓िрдЦрддे рд╣ैं- 
рд╣िрдоाрд▓рдп рд╕े рдЙрддрд░ा рд╣ुрдЖ рдЬрд▓ рдЕрдиेрдХ рдоाрд░्рдЧों рд╕े рдмрд╣рдХрд░ рдпрдоुрдиा рдоें рдоिрд▓рддा рд╣ोрдЧा, рдЙрд╕рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдЫोрдЯी-рдЫोрдЯी рдирджिрдпाँ рдФрд░ рдиाрд▓े рдмрди рдЧрдпे рд╣ोंрдЧे। рдпрд╣ рдкाрдиी рдЕрдкрдиी рдЧрддि рдмрджрд▓рдиे рд╕े рдЖрд░्рдпों рдХे рдЧ्рд░ाрдоों рдХो рдирд╖्рдЯ-рдн्рд░рд╖्рдЯ рдХрд░ рджेрддा рд╣ोрдЧा। рд╕рдд्рдп рдк्рд░рддिрдЬ्рдЮ рдорд╣ाрд░ाрдЬा рднрдЧीрд░рде рдиे рдЧंрдЧोрдд्рд░ी рдкрд░्рд╡рдд рд╕े рдЙрддрд░े рдЬрд▓ рд╡ेрдЧ рдХी рдзाрд░ा рдХो рдПрдХ рдиिрд╢्рдЪिрдд рдоाрд░्рдЧ рд╕े рд▓े рдЬाрдХрд░ рдпрдоुрдиा рдоें рдоिрд▓ा рджेрдиे рдХा рдиिрд╢्рдЪрдп рдХिрдпा। 
"рд░ाрдоाрдпрдг рдХे рдмाрд▓рдХाрдг्рдб" рд╢्рд▓ोрдХ 19/31-34 рдХा рд╕ाрд░ рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╣ै-
рдЖрдХाрд╢ рд╕्рд╡рд░ूрдкा рдЧंрдЧोрдд्рддрд░ी рдкрд░्рд╡рдд рд╕े рдЙрддрд░े рдЬрд▓ рдХो рдмреЬे -рдмреЬे рдкрд░्рд╡рдд рдЯीрд▓ों рдХो рдХाрдЯрдХрд░ рдЖрд░्рдпाрд╡рд░्рдд рдХी рднूрдоि рдкрд░ рдирд╣рд░ рдХे рд╕рдоाрди рдЬрд▓рдоाрд░्рдЧ рдмрдиाрддे рд╣ुрдП рдЪрд▓े। рд░рде рдкрд░ рд╕рд╡ाрд░ рдорд╣ाрд░ाрдЬा рднाрдЧीрд░рде рдЖрдЧे-рдЖрдЧे рдмреЭрддे рдЬाрддे рдеे рдФрд░ рдЙрдирдХे рдкीрдЫे-рдкीрдЫे рдирд╣рд░ рддैрдпाрд░ рд╣ोрддी рдЬाрддी рдеी। рднाрдЧीрд░рде рдЬी рдХे рдЗрд╕ рдЕрдж्рднुрдд рдХाрд░्рдп рдХो рджेрдЦрдХрд░ рджेрд╡рддा рдЬрдп-рдЬрдпрдХाрд░ рдХрд░рдиे рд▓рдЧे।"
рдкрддिрддों рдХो рдкाрд╡рди рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рдоाрд╣ाрдд्рдо्рдпрдордпी рдЧंрдЧा рдЖрдЬ рдк्рд░рджूрд╖िрдд рд╣ोрдХрд░ рд╕ाрдоाрди्рдп рд╕ी рдирджी рдмрдирдХрд░ рд░рд╣ рдЧрдпी рд╣ै।рдк्рд░рдзाрди рдоंрдд्рд░ी рд╢्рд░ी рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдоोрджी рдиे рдЬрдирддा рд╕े рд╡ाрджा рдХिрдпा рд╣ै, рдЧंрдЧा рдХो рд╕ाрдл рдХрд░рдиे рдХा। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЧंрдЧा рдкुрдирд░्рдЬीрд╡рди рдоंрдд्рд░ाрд▓рдп рднी рдмрдиाрдпा рд╣ै। рд╕ाрдз्рд╡ी рд╕ुрд╢्рд░ी рдЙрдоा рднाрд░рддी рдХो рдЙрд╕рдХी рдХрдоाрди рд╕ौंрдкी рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдпрд╣ рдХेрд╡рд▓ рд╢ाрд╕рди рддंрдд्рд░ рд╕े рд╕ंрднрд╡ рдирд╣ीं, рд╕рдмрдХा рд╕рд╣рдпोрдЧ рдЪाрд╣िрдП। рдЖрдкрдХा рднी।
(рез) рдЛрдЧ्рд╡ेрдж рдХे рдоंрдбрд▓ 3-4 рдоें рдЕрд╢्рд╡ рдХा рдЕрд░्рде рдпंрдд्рд░ рдЖрдпा рд╣ै। рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै, рдЙрд╕ рд╕рдордп рдпंрдд्рд░ рдЕрд╢्рд╡ рдХे рд░ूрдк рдЬैрд╕ा рд╣ो, рдЬो рдоिрдЯ्рдЯी рдХрдЯाрдИ, рдЦुрджाрдИ рдХे рдХाрдо рдЖрддा рд╣ो।
(реи) рдпंрдд्рд░-рдпोрдЬрдиा (рдпрдЬुрд░्рд╡ेрдж 18-9)।
(рей) рд╕्рд╡рд░्рдЧ рдХे рд░ाрдЬा рдЗंрдж्рд░-рд╡рд░्рддрдоाрди рд╣рд░िрдпाрдгा, рдкंрдЬाрдм, рджिрд▓्рд▓ी рдХा рд░ाрдЬा।
(рек) 60 рд╣рдЬाрд░ рд╕рдЧрд░-рдкुрдд्рд░ -рд░ाрдЬा рд╕рдЧрд░ рдЕрдкрдиी рдк्рд░рдЬा рдХो рдкुрдд्рд░рд╡рдд рд╕्рдиेрд╣ рдХрд░рддे рдеे। рд╢ाрдпрдж, рдЙрд╕ рд╕рдордп рдЖрдмाрджी 60 рд╣рдЬाрд░ рд╣ो।
(рел) рдЬрд▓ рдЧрдП-рдЬрд▓ рдХे рдЕрднाрд╡ рдоें рдк्рд░рдЬा рдоृрддрдк्рд░ाрдп рд╣ो рдЧрдпी।
(рем) рдЧंрдЧा рдХो рд╕्рд╡рд░्рдЧ рд╕े рдЙрддाрд░ा-рдЧंрдЧा рдХे рдЙрдж्рдЧрдо (рдЧंрдЧोрдд्рд░ी) рд╕े рдЧंрдЧा рд╕ाрдЧрд░ рддрдХ рдзрд░ाрддрд▓ рдоें рд▓рдЧрднрдЧ 5000 рдоीрдЯрд░ рдХा рдЕंрддрд░ рд╣ै। рдЕрддः рдкुрд░ाрдгों рдоें рдЧंрдЧा рдХे рд╕्рд╡рд░्рдЧ рд╕े рдЙрддाрд░рдиे рдХी рдкрд░िрдХрд▓्рдкрдиा рдХी рдЧрдИ।
(рен) рднрдЧрд╡ाрди рд╢िрд╡ рдХी рдЬрдЯाрдУं рд╕े-рд╕्рдХрди्рдж рдкुрд░ाрдг рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдорд╣ाрджेрд╡ рдЬी рдкрд╣ाреЬी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХे рдХ्рд╖рдд्рд░ाрдзिрдкрддि рдеे। рдЙрдирдХी рд░ाрдЬрдзाрдиी рдХैрд▓ाрд╢ (рддिрдм्рдмрдд) рдеी। рднाрдЧीрд░рде рдиे рдЙрдирд╕े рдкрд░्рд╡рдд рд╢्рд░ृंрдЦрд▓ाрдУं рд╕े рд╣ोрдХрд░ рдЬрд▓рдзाрд░ा рд▓े рдЬाрдиे рдХी рдЕрдиुрдорддि рдоाँрдЧी рдФрд░ рд╡े рд╕рд╣рдордд рд╣ो рдЧрдП। рдЕрдоिрд╢ рдд्рд░िрдкाрдаी рдиे рдЙрдкрди्рдпाрд╕ 'рдоेрд╣рд▓ा' рдоें рдЗрд╕рдХी рдЪрд░्рдЪा рдХी рд╣ै।
(рео) рд╕рдЧрд░-рдкुрдд्рд░ рдЬीрд╡िрдд рд╣ो рдЧрдП-рдЧंрдЧा рдХे рдоैрджाрдиी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдкрджाрд░्рдкрдг рд╕े рд╕िंрдЪाрдИ рдПрд╡ं рдкीрдиे рдХे рдкाрдиी рдХी рд╕ुрд╡िрдзा рдмреЭ рдЧрдИ, рдмंрдЬрд░ рдЬрдоीрди рд▓рд╣рд▓рд╣ा рдЙрдаी, рд╕рдоृрдз्рджि рд╣ुрдИ, рдЕрд░्рдеाрдд рдк्рд░рдЬा (рд╕рдЧрд░-рдкुрдд्рд░) рдЬीрд╡िрдд рд╣ो рдЧрдП।

рдХ्рд╖рдд्рд░िрдп рд╕рднा рдиे рдХिрдпा рд╕рдо्рдоाрдиिрдд


рдкिрдЫрд▓े рджिрдиों рдХ्рд╖рдд्рд░िрдп рд╕рднा, рдЬрдмрд▓рдкुрд░ рдиे рд╕рдорд░्рдкिрдд рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ेрд╡ाрдУं рдХे рд▓िрдП рд╕ुрд░ेрди्рдж्рд░ рд╕िंрд╣ рдкँрд╡ाрд░ рдХो рд╕рдо्рдоाрдиिрдд рдХिрдпा। рдЪिрдд्рд░ рдоें рд╕्рдоृрддि-рдЪिрди्рд╣ рднेंрдЯ рдХрд░рддे рдаाрдХुрд░ рд╕ुрднाрд╖ рд╕िंрд╣ рдЧौрд░, рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдХ рдХ्рд╖рдд्рд░िрдп рд╕рднा рдПрд╡ं рдоंрдЪाрд╕ीрди рдбॉ (рд╢्рд░ीрдорддी) рдЕंрдЬू рд╕िंрд╣ рдмрдШेрд▓, рдаाрдХुрд░ рд░рдЬ्рдЬрди рд╕िंрд╣ рдмैрд╕, рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рдХ्рд╖рдд्рд░िрдп  рд╕рднा, рдаाрдХुрд░ рдкंрдЪрдо рд╕िंрд╣ (рдкूрд░्рд╡-рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖) рддрдеा рд╕ंрдЪाрд▓рди рдХрд░рддे рд╕рд░рджाрд░ рд╕िंрд╣ рд░ाрдЬрдкूрдд।